Gemeenschappen zijn de toekomst van natuurbehoud in Kenia

Van uitsluiting naar betrokkenheid

In het begin van mijn carrière als staatsboswachter werkte ik in een omgeving waar natuurbehoud werd aangepakt via een ‘command-and-control’-model. Beslissingen werden van bovenaf genomen en van de lokale gemeenschappen werd verwacht dat ze zich daaraan hielden. Lokale kennis, culturele gebruiken en manieren van leven werden bijna nooit meegenomen in de beslissingen.

Na verloop van tijd werd duidelijk dat deze aanpak geen blijvende resultaten opleverde. Bossen, wilde dieren en ecosystemen kunnen niet worden beschermd zonder de mensen die er het dichtst bij wonen.

Naarmate ik meer kennis opdeed over milieuwetenschappen en economie, begon ik beter te begrijpen hoe ecosystemen bijdragen aan het levensonderhoud van mensen – en hoe natuurbehoud concrete waarde kan opleveren voor gemeenschappen.

In mijn functies bij de overheid – onder andere bij IUCN (International Union for Conservation of Nature) en USAID (United States Agency for International Development) – heb ik gezien hoe natuurbehoud beter werkt als gemeenschappen worden erkend als partners en leiders.

In heel Kenia begint deze verschuiving nu vorm te krijgen. Lokale bosbouwverenigingen, natuurreservaten en lokale hulporganisaties spelen een steeds grotere rol bij het beheren van natuurlijke hulpbronnen. Alleen deelnemen is echter niet genoeg. Gemeenschappen moeten ook profiteren van de voordelen en meebeslissen over natuurbehoud, het behoud van wilde dieren en de natuur.

Hoe gemeenschapsbeheer eruitziet

In veel delen van Kenia laten gemeenschappen al zien hoe succesvol beheer eruitziet.

In het Amboseli-ecosysteem helpt gemeenschapsgericht natuurbehoud op groepsranches zoals Olgulului–Ololarashi om cruciale wildcorridors veilig te stellen en tegelijkertijd het levensonderhoud van veehouders te ondersteunen. Dankzij betere ruimtelijke ordening en inspanningen voor natuurbehoud nemen mens-dier-conflicten af, terwijl de weidegronden open blijven zodat olifanten en andere diersoorten zich vrij kunnen bewegen.

Ik heb ook gezien hoe culturele en inheemse kennis een krachtige rol kan spelen bij natuurbehoud. In de boslandschappen van Kenia hebben ouderen uit de Lembu-gemeenschap bossen beschermd door middel van traditionele praktijken, zelfs waar officiële instanties daar moeite mee hadden.

Deze verbinding tussen mens en natuur is ook zichtbaar langs de Keniaanse kust. Culturele kennis en traditionele gewoontes kunnen natuurlijke hulpbronnen beschermen op manieren die officiële systemen vaak niet lukken. Lokale groepen beschermen mariene ecosystemen die zowel de biodiversiteit als het lokale levensonderhoud in stand houden. Ze gebruiken lokaal beheer en duurzame visserijpraktijken om de gezondheid van de oceaan te verbeteren en de opbrengsten stabieler te maken.

Samen laten deze voorbeelden een grotere waarheid zien: ecosystemen staan niet op zichzelf. Ze worden gevormd door de relaties tussen mensen, wilde dieren en het milieu.

Mensen en wilde dieren samen ondersteunen

Deze voorbeelden staan niet op zichzelf – ze weerspiegelen een aanpak die het natuurbehoud in heel Kenia steeds meer vormgeeft. Bij IFAW richten we ons op het versterken en uitbreiden van deze band tussen gemeenschappen en de natuurgebieden waarvan ze afhankelijk zijn.

In Amboseli, Tsavo en de omliggende gebieden werken we samen met partners en gemeenschappen om:

• cruciale leefgebieden voor wilde dieren te beschermen
• conflicten tussen mensen en wilde dieren te verminderen
• criminaliteit rond wilde dieren te bestrijden
• duurzame, natuurvriendelijke bestaansmiddelen te ondersteunen

Reageren op een veranderende wereld

De noodzaak van natuurbehoud op lokaal niveau wordt alleen maar groter.

In mijn werk op het gebied van natuurbehoud en ontwikkeling – inclusief samenwerking gericht op klimaatverandering en het ontheemd raken van mensen – heb ik gezien hoe nauw klimaatverandering, inkomensbronnen en het beheer van natuurlijke hulpbronnen met elkaar verbonden zijn. Je kunt het ene niet aanpakken zonder rekening te houden met het andere.

Gemeenschappen staan vaak in de frontlinie van deze uitdagingen. Ze spelen ook een centrale rol in de oplossingen. Daarom moet natuurbehoud worden afgestemd op de lokale realiteit, inkomensbronnen ondersteunen en veerkracht opbouwen.

De weg vooruit

Als we vooruitkijken, hangt de toekomst van natuurbehoud in Kenia af van hoe goed we gemeenschappen ondersteunen als beheerders van de natuur. Dat betekent dat we hun kennis erkennen, hun rol in de besluitvorming versterken en ervoor zorgen dat ze profiteren van de voordelen die natuurbehoud oplevert.

De toekomst van wilde dieren hangt af van de keuzes die gemeenschappen vandaag maken. Het is onze verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat die keuzes worden ondersteund, gerespecteerd en beloond.

In heel Kenia word ik geïnspireerd door wat ik zie. Gemeenschappen doen niet alleen mee aan natuurbehoud – ze geven er de toon aan. Dat is waar blijvende verandering begint.