Serval
Wat is een serval?
De serval is een wilde katachtige die in Afrika voorkomt. Hij wordt ook wel tijgerkat of servalkat genoemd. Servals hebben een lang en slank lichaam, met lange poten, een kleine kop en grote oren.
Hun lichaamsbouw is perfect aangepast om in hoog gras te jagen. Servals hebben een goudgele vacht met zwarte vlekken en strepen, waardoor ze zich goed kunnen verbergen in hun grasrijke leefgebied. Hun staart is vrij kort en heeft een patroon van ringen.
Servals leven in veel gebieden in Afrika ten zuiden van de Sahara, vooral in de buurt van moerassen, savannes en graslanden. Ze hebben leefgebieden nodig met veel water en hoge begroeiing om te overleven.
Deze wilde kattachtigen zijn middelgroot – groter dan een huiskat, maar kleiner dan een luipaard. Ze zijn ongeveer 80 tot 100 centimeter lang en hun staart is 20 tot 30 centimeter lang. Servals worden niet beschouwd als grote katachtigen zoals leeuwen en tijgers.
Ze wegen meestal zo'n 15 kilogram en zijn ongeveer 50 centimeter hoog bij de schouder. Door hun lange poten zijn ze, in verhouding tot hun lichaamsgrootte, de hoogste van alle wilde katten.
Een echt roofdier
Servals zijn carnivoren: hun dieet bestaat uit vlees. Ze eten vooral kleine zoogdieren, zoals ratten, muizen en spitsmuizen. Af en toe eten ze ook vogels en reptielen.
Net als veel andere wilde katten zijn ze meesterlijke jagers. Ze gebruiken hun grote oren om kleine dieren te horen die door het gras sluipen, en ze kunnen zelfs knaagdieren horen graven onder de grond. De katten besluipen hun prooi geruisloos voordat ze toeslaan, en kunnen 2,7 meter recht omhoog springen om vogels te vangen. Ze kunnen ook 3,9 meter naar voren springen.
Servals hebben een succespercentage van 48% bij het jagen, wat hoger is dan bij andere leden van de Felidae-familie, de katachtigen. Servalkatten ‘spelen’ soms met hun prooi – ze gooien kleine zoogdieren of vogels in de lucht of laten reptielen even ‘ontsnappen’ voordat ze ze weer vangen.
Servals jagen in de vroege ochtend en de late namiddag, en rusten tijdens de hitte van de dag. Tijdens het jagen leggen ze overdag afstanden af van ongeveer 2,4 kilometer en 's nachts ongeveer de helft daarvan.
Het leven van een serval
Servals leven meestal alleen, behalve tijdens het paarseizoen of wanneer een moeder haar jongen grootbrengt. Servaljongen blijven enkele maanden bij hun moeder terwijl ze leren jagen.
Servals hebben geen vast paarseizoen, maar er wordt vaker gepaard in de lente. Vrouwtjes hebben een draagtijd van 10 tot 11 weken voordat ze een nest van twee of drie jongen krijgen.
Jonge servals wegen bij de geboorte ongeveer 250 gram, maar verdubbelen in de eerste 11 dagen van hun leven in omvang. Zodra ze vijf maanden oud zijn, stoppen ze met drinken bij hun moeder, maar ze blijven nog tot een jaar bij haar voordat ze hun eigen territorium gaan veroveren.
In het wild worden servals ongeveer 10 jaar oud, in gevangenschap gemiddeld 22,4 jaar. Hoewel ze geen geschikte huisdieren zijn, worden servals vaak in gevangenschap gehouden.
Servals spelen een belangrijke rol in hun ecosystemen. Door op knaagdieren en andere kleine dieren te jagen, helpen ze het ecosysteem in balans te houden en zorgen ze voor een gezond leefgebied voor veel andere diersoorten.
Wat is de wetenschappelijke naam van de serval?
De wetenschappelijke naam van de serval is Leptailurus serval. De naam ‘serval’ komt waarschijnlijk van het Portugese woord voor lynx, lobo-cerval, wat vrij vertaald ‘hertachtige wolf’ betekent.
Zijn servals bedreigd?
Servals staan op de rode lijst van IUCN geclassificeerd als minst zorgwekkend, met stabiele populaties in heel Afrika. Er is echter een kleine populatie langs de Middellandse Zee, waar de soort regionaal is geclassificeerd als ernstig bedreigd. Bij de laatste beoordeling in 2003 leefden hier minder dan 250 volwassen servals.
Waar leven servals?
Servals komen wijdverspreid voor in Sub-Sahara Afrika. Je kunt ze zelfs in bergachtige gebieden vinden – sommige zijn gespot op hoogtes tot wel 3.800 meter.
Servals hebben een voorkeur voor leefgebieden die hen beschutting bieden om te jagen en waar ze toegang hebben tot drinkwater. Ze leven in graslanden, moerassen, veengebieden en bamboebossen, waar de dichte begroeiing hen helpt om verborgen te blijven voor roofdieren en hen in staat stelt om hun prooi te besluipen. Deze gebieden bieden een constante voedselvoorziening.
Veelgestelde vragen
Hoe ziet een serval eruit?
Servals hebben een lang en slank lichaam met hele lange poten – in verhouding tot hun lichaamsgrootte hebben ze de langste poten van alle wilde katachtigen.
Ze hebben een kleine kop met grote, ronde oren waarmee ze hun prooi in het gras kunnen horen.
Hun goudgele vacht is bedekt met zwarte vlekken en strepen, en ze hebben een relatief korte staart met een patroon van zwarte ringen. Elk aspect van hun uiterlijk helpt hen om op te gaan in het hoge gras en effectief te jagen.
Hoe groot is een serval?
Een serval is groter dan een huiskat, maar niet zo groot als andere grote katachtigen. Servals worden ongeveer 80 tot 100 centimeter lang, en hun staart is zo'n 20 tot 30 centimeter lang.
De dieren zijn ongeveer 50 centimeter hoog bij de schouders en wegen tot 15 kilogram. Door hun lange poten zien ze er langer en slanker uit dan de meeste andere katten van hun formaat.
Is de serval een bedreigde diersoort?
Servals worden door IUCN als minst zorgwekkend beschouwd.
Wat eten servals?
Het dieet van een serval bestaat voornamelijk uit kleine zoogdieren zoals ratten, muizen en spitsmuizen (geen muis, maar een insecteneter). Ze jagen ook op vogels en eten af en toe insecten, kikkers en hagedissen.
Servals zijn uitstekende jagers met een succespercentage van 48%, wat hoger is dan dat van de meeste andere wilde katachtigen. Soms spelen servals met hun prooi: ze gooien kleine dieren in de lucht of laten hun prooi een stukje rennen voordat ze hem weer vangen.
Zijn servals gevaarlijk?
Servals in het wild zijn over het algemeen niet gevaarlijk voor mensen; ze zijn schuw en vermijden mensen waar mogelijk.
Net als elk ander wild dier kan een serval echter agressief worden als hij zich bedreigd of in het nauw gedreven voelt. Voor je eigen veiligheid en die van het dier kun je deze prachtige katten het beste van een afstand bewonderen en ze wild laten. Servals moeten nooit als huisdier worden gehouden.
Hoe hoog kan een serval springen?
Servals kunnen vanuit een stilstaande positie 2,7 meter recht omhoog springen, waardoor ze voorbijvliegende vogels kunnen vangen. Ze kunnen ook 3,9 meter naar voren springen om zich op nietsvermoedende prooien te storten.
Hoe lang leven servals?
De levensduur van een in het wild levende Afrikaanse serval is ongeveer 10 jaar. In gevangenschap leven ze gemiddeld 22,4 jaar. Ondanks dit verschil in levensduur is de levenskwaliteit van servals in het wild veel beter dan in gevangenschap.
Wat is het verschil tussen een serval en een savannah-kat?
Het voornaamste verschil is dat servals wilde katten zijn, terwijl savannah-katten kruisingen zijn tussen servals en huiskatten. Ze worden gefokt en op de markt gebracht als ‘huisdieren’. Vanwege hun wilde afkomst is het houden van savannahs in sommige landen en regio’s verboden of streng gereguleerd.
Savannahs zijn niet geschikt als huisdieren, en ze zouden niet voor dat doel gefokt of gekocht moeten worden. Ze kunnen veel schade aanrichten en zelfs gevaarlijk zijn, omdat ze het wilde gedrag en de eigenschappen van servals nog steeds hebben. Bovendien zijn ze, als ze ontsnappen of naar buiten worden gelaten, zeer schadelijk voor de inheemse wilde dierenpopulaties.
Omdat ze vaak moeilijk te verzorgen zijn en er lastig mee samen te leven is, worden savannahs regelmatig afgestaan aan asielen en opvangcentra die vaak al overbelast zijn.
Mag je een serval als huisdier houden?
Servals zijn wilde dieren – het zijn GEEN huisdieren. Zelfs als ze in gevangenschap zijn opgegroeid, hebben ze nog steeds hun wilde instincten en gedrag. Servals hebben ruimte nodig om rond te trekken, te jagen en op natuurlijke wijze te leven. Geen enkel huis, hoe groot ook, kan aan hun behoeften voldoen.
Een serval als huisdier houden is gevaarlijk voor zowel het dier als de eigenaar, en op veel plaatsen is het ook illegaal. Lees meer over de verborgen gevaren van exotische huisdieren.
Bedreigingen
Servals hebben te maken met verschillende bedreigingen voor hun voortbestaan in het wild. Door het verlies van leefgebied als gevolg van menselijke uitbreiding wordt de ruimte die servals nodig hebben om te jagen en zich voort te planten steeds kleiner.
In sommige gebieden ontstaan er conflicten met mensen wanneer servals op pluimvee jagen of verstrikt raken in vallen die voor grotere roofdieren zijn geplaatst. Ze worden ook getroffen door de handel in wilde dieren, zowel vanwege hun huid als voor de handel in exotische huisdieren.
Deze bedreigingen zetten de servalpopulaties onder druk en maken het voor hen moeilijker om in het wild te overleven.
Verlies van leefgebied
Graslanden en moerasgebieden, de leefgebieden waar servals het goed doen, worden steeds vaker gekapt voor landbouw en stedelijke ontwikkeling. Naarmate er meer wegen en gebouwen worden aangelegd, hebben servals geen toegang meer tot belangrijke jachtgebieden en schuilplaatsen. Nieuw geplaatste hekken versnipperen hun leefgebied, waardoor er slechts kleine stukjes overblijven. Hierdoor wordt het voor servals moeilijker om partners te vinden en een gezonde populatie in stand te houden.
De vernietiging van hun leefgebied heeft ook invloed op de voedselvoorziening van de soort. Omdat er minder kleine zoogdieren en vogels leven in deze aangetaste en versnipperde gebieden, hebben servals moeite om genoeg te eten te vinden.
Conflicten met mensen
Hoewel ze vooral op wilde dieren jagen, vallen servals af en toe ook kleinvee aan, vooral pluimvee zoals kippen. Als reactie hierop gebruiken sommige boeren wrede methoden voor het bestrijden van roofdieren, zoals vallen of gif, om servals te doden. Dit is een vorm van mens-dier-conflict.
Servals kunnen ook worden getroffen door bestrijdingsmiddelen die niet op hen zijn gericht, maar bedoeld zijn voor andere zoogdieren.
Handel in wilde dieren
Hoewel het steeds minder vaak voorkomt, zijn servals nog steeds het doelwit van smokkelaars vanwege hun gevlekte vacht. Hun huiden worden illegaal verkocht voor gebruik in kleding of decoratie en worden soms verkocht als vervanging voor luipaardhuiden.
In delen van West-Afrika worden servals gestroopt voor gebruik in traditionele geneeskunde.
Servals worden ook bedreigd door de handel in exotische huisdieren. Stropers vangen ze, halen ze uit hun natuurlijke leefomgeving en verkopen ze als huisdier, vooral als ze nog jong zijn.
Het is belangrijk om te onthouden dat servals en andere wilde dieren NIET als huisdier moeten worden gehouden – of ze nou in het wild zijn gevangen of in gevangenschap zijn gefokt. Ze hebben complexe fysieke en mentale behoeften die alleen in het wild kunnen worden vervuld.
Ons werk
IFAW zet zich in om de illegale handel in wilde dieren te stoppen. We verminderen de vraag, strijden tegen stroperij, werken samen met online platforms om de verkoop van wilde dieren te voorkomen, en trainen wetshandhavers om in beslag genomen levende dieren veilig en diervriendelijk te behandelen – allemaal om kwetsbare dieren zoals servals te beschermen.
In december 2021 vond er met steun van IFAW een veiligheidsoperatie voor wilde dieren plaats in het westen van Oeganda, vlakbij de grens met de Democratische Republiek Congo. Deze operatie leidde tot de arrestatie van zes verdachten en de inbeslagname van veel illegale producten van wilde dieren, waaronder vachten van servals, ivoor van olifanten, tanden van nijlpaarden en hoorns van buffels. Deze inbeslagnames helpen gevaarlijke stroperijnetwerken te ontwrichten en wilde dieren te beschermen tegen verder leed.
We steunen ook rangerteams in Kenia en Zambia die stropers verhinderen om dieren uit het wild te halen en ze in de illegale handel te brengen.
Naast handhaving zet IFAW zich in om de vraag naar illegale producten van wilde dieren te verminderen via campagnes die zijn gericht op gedragsverandering. Deze campagnes willen benadrukken hoe belangrijk het is om alle diersoorten te beschermen en willen mensen bewust maken van de gevolgen van hun keuzes.
In de Verenigde Staten – een bestemming, bron en doorvoerhaven voor illegaal verhandelde wilde dieren – steunt IFAW opvangcentra die een veilige, gezonde omgeving bieden aan mishandelde en achtergelaten grote katachtigen. IFAW zet zich ook actief in voor wetten zoals de Big Cat Public Safety Act, die helpt bij de bescherming van grote katachtigen en andere wilde dieren. Deze wet reguleert privébezit en verbetert het welzijn van deze dieren.
Samen helpen deze inspanningen – van de strijd tegen illegale handel in Afrika tot het ondersteunen van opvangcentra en wetgeving – servals en talloze andere soorten te beschermen, zodat dieren en mensen samen in balans kunnen leven.
Hoe kun je helpen?
Het houden van een serval als huisdier lijkt misschien onschuldig, maar het stimuleert juist wildlife-criminaliteit. Als mensen illegaal servals kopen of houden, zorgt dat ervoor dat er steeds meer vraag naar ontstaat. Dit leidt tot stroperij en illegale handel. Populaties van wilde dieren komen hierdoor in gevaar en ecosystemen raken beschadigd.
Door ervoor te kiezen de handel in exotische huisdieren niet te steunen en anderen te wijzen op de gevaren ervan, kun je helpen de vraag te verminderen en servals in het wild te beschermen.
Lees hier meer over hoe wildlife crime en de illegale handel overal ter wereld dieren bedreigt.
Je kunt ook een verschil maken door te doneren aan IFAW. Jouw steun helpt wereldwijd bij het financieren van reddingsoperaties, voorlichtingscampagnes en acties tegen stroperij. Samen kunnen we wildlife crime tegengaan en ervoor zorgen dat servals – en vele andere diersoorten – veilig in hun natuurlijke leefomgeving kunnen leven.