Veelgestelde vragen over de gestrande bultrug in de Oostzee

Zoals veel mensen zijn ook wij diep geraakt door de bultrug die onlangs voor de Duitse kust is gestrand. We krijgen er veel vragen over, en proberen ze hieronder allemaal te beantwoorden.

Hoe gaat het momenteel met de gestrande bultrug?

De bultrug verkeert in zeer slechte gezondheid, zoals uit veterinair onderzoek is gebleken. Sinds hij op 23 maart 2026 voor het eerst bij Niendorf, Duitsland, strandde en toen nog verstrikt was, is de toestand van de walvis steeds verder verslechterd.

Deskundigen ter plaatse, en ook IFAW's reddingsteam voor zeezoogdieren dat de beschikbare foto's en video's heeft bekeken, hebben vastgesteld dat de walvis ernstig verzwakt is en steeds verder achteruitgaat. Dat blijkt uit de verminderde reactiesnelheid, het lagere activiteitsniveau en het uiterlijk van het dier.

Het is duidelijk te zien dat de huid van de walvis ernstig beschadigd is en steeds meer afbladdert. Dit is een vorm van ernstige ulceratieve dermatitis die ontstaat als walvissen langere tijd in omgevingen met een laag zoutgehalte verblijven, zoals de Oostzee. Deze aandoening leidt tot een algehele verslechtering van de gezondheid en uiteindelijk tot de dood. Reddingspogingen zijn op dit moment niet in het belang van het dier, omdat de walvis het vanwege zijn ernstige gezondheidstoestand niet zal overleven, zelfs als hij weer naar open water zou kunnen worden gebracht.

De toestand van de walvis wordt nog steeds in de gaten gehouden door de verantwoordelijke autoriteiten en experts. Op dit moment ligt de prioriteit bij palliatieve zorg, om het lijden van de walvis zo veel mogelijk te beperken. Maatregelen zijn onder andere het regelmatig bevochtigen van de huid om verdere uitdroging te voorkomen en het vermijden van extra spanning of stress voor het dier. Alle stappen worden genomen onder nauw toezicht van dierenartsen, waarbij het welzijn van het dier centraal staat.

Was IFAW betrokken bij de redding? Waarom kan IFAW niet meer doen voor de walvis?

Als wereldwijde experts en voorlichters op het gebied van gestrande zeezoogdieren heeft IFAW al vroeg onze steun aangeboden bij deze zaak. Er was echter geen behoefte aan extra reddingsdeskundigen ter plaatse, aangezien gerenommeerde wetenschappelijke instellingen – het Duitse Oceanografisch Museum en het Instituut voor Terrestrisch en Aquatisch Wildonderzoek (ITAW) – al betrokken waren. Om deze reden hebben we niet actief deelgenomen aan de reddingspogingen.

IFAW komt alleen in actie bij reddingsoperaties op uitnodiging van de verantwoordelijke autoriteiten. Meer experts ter plaatse vergroten niet automatisch de kans op succes. Het belangrijkste is een goede coördinatie en duidelijk leiderschap. IFAW-medewerkers hebben tijdens de hele operatie contact gehouden met het responsteam ter plaatse.

We delen de mening van de betrokken wetenschappers dat de gezondheid van de walvis zo ver is verslechterd dat verdere reddingspogingen een aanzienlijk risico op ernstige extra verwondingen en dus enorm dierenleed met zich mee zouden brengen. In deze context zijn de opties om actie te ondernemen zeer beperkt. Het welzijn van de walvis heeft de hoogste prioriteit, wat betekent dat goedbedoelde maar schadelijke maatregelen moeten worden vermeden.

IFAW blijft de situatie nauwlettend volgen, ondersteunt de voortdurende professionele coördinatie en pleit voor langetermijnmaatregelen die de risico’s voor walvissen verminderen – bijvoorbeeld door onderwatergeluid te verminderen, verstrikking in vistuig te voorkomen en de leefgebieden van walvissen te beschermen.

Wat kan er nog voor deze walvis worden gedaan?

Hoe triest het ook is, er kunnen op dit moment geen verdere reddingsmaatregelen worden genomen. De walvis ligt in ongeveer 1,5 meter diep water. Om zich te bevrijden, zou het waterpeil ongeveer 60 centimeter moeten stijgen – iets wat de huidige weersvoorspellingen voor de komende dagen niet aangeven.

Gezien de ernstig verslechterde toestand van de walvis denken we niet dat verdere reddingspogingen zullen werken en dat dit zelfs nog meer schade zou kunnen veroorzaken. Zelfs als reddingsmaatregelen de walvis weer zouden laten drijven, zouden ze hem niet naar de Noordzee of de Atlantische Oceaan kunnen brengen. Daarom zijn ze niet effectief en ook niet verantwoord.

In plaats daarvan stellen we voor om de palliatieve zorg voort te zetten, die al door de autoriteiten in Mecklenburg-Vorpommern is gestart.

Waarom is er niet eerder meer gedaan?

De bultrug werd voor het eerst waargenomen in de Oostzee op 3 maart 2026. Op dat moment was er geen directe actie nodig. Grote walvissen verschijnen af en toe in de Oostzee, en in veel gevallen vinden ze zelf hun weg terug. Daarom hoopten alle betrokkenen aanvankelijk dat deze walvis uit zichzelf zou terugkeren naar open zee.

Nadat de walvis voor het eerst bij Niendorf was gestrand, veranderde de situatie volledig. Er werden uitgebreide maatregelen genomen om het leven van de walvis te redden. Er werd een geul gegraven om hem naar dieper water te leiden, die de walvis zelfstandig gebruikte.

In de dagen daarna werden pogingen ondernomen om de walvis naar de Noordzee te leiden. Volgens deskundigen was dit waarschijnlijk de langste afstand wereldwijd die een grote walvis ooit op deze manier is geleid. Eenmaal in dieper water kon de walvis echter niet meer worden gestuurd. Hij dook meerdere keren onder de begeleidingsschepen door en ontweek pogingen om hem te begeleiden.

De bultrug manoeuvreerde zich nog meerdere keren naar ondiep water en strandde in totaal vier keer – voor het laatst bij het eiland Poel. Elke nieuwe stranding verzwakte de bultrug verder en beperkte de beschikbare reddingsmogelijkheden.

Kortom: op elk moment werden de acties aangepast aan de toestand van de bultrug en de beoordelingen van experts. Eerdere ingrepen die verder gingen dan wat haalbaar was, zouden een groot risico op extra lijden hebben opgeleverd en waren daarom onaanvaardbaar.

Kan de walvis niet sneller uit zijn lijden worden verlost?

Deze vraag is heel serieus genomen en zorgvuldig onderzocht. De verantwoordelijke autoriteiten hebben duidelijk gemaakt dat elke vorm van actieve ‘euthanasie’ uitgesloten is. Wij delen de mening dat het gebruiken van een harpoen of geweer geen opties zijn.

Het welzijn van de walvis blijft het uitgangspunt. Het doel is om extra lijden te voorkomen. Daarom wordt er momenteel alleen palliatieve zorg geboden.

Waarom zou een bultrug überhaupt de Oostzee in zwemmen? Is dat normaal?

Grote walvissen komen af en toe de Oostzee in, maar dat gebeurt zo weinig dat het niet als 'normaal' kan worden beschouwd. De precieze redenen waarom individuele bultruggen de Oostzee binnenzwemmen, blijven onduidelijk.

Een mogelijke verklaring is dat walvissen visscholen volgen vanuit de Noordzee naar de Oostzee. Ook andere factoren kunnen een rol spelen. Deze bultrug was verstrikt geraakt; dat kan ook leiden tot veranderingen in gedrag en leefgebied.

Uiteindelijk blijft het giswerk. Omdat grote walvissen deze regio zo weinig bezoeken, zijn er niet genoeg vergelijkbare gevallen om definitieve conclusies te trekken.

Waarom kon de walvis de weg terug naar de Atlantische Oceaan niet vinden?

Ook dat weten we niet zeker. In de Oostzee staan bultruggen voor verschillende uitdagingen: het is een ondiepe, ingesloten zee met veel onderwatergeluid. Deze beide factoren kunnen de navigatie belemmeren.

Van bultruggen wordt aangenomen dat ze navigeren met behulp van het aardmagnetisch veld. Onderzoek suggereert ook dat ze mogelijk een zon- of sterrenkompas gebruiken. Akoestisch lijken ze zich te oriënteren op grootschalige onderwaterkenmerken zoals continentale hellingen of onderwaterbergen – kenmerken die de Oostzee niet heeft.

De Oostzee is daarom grotendeels onbekend terrein voor een bultrug. De gebruikelijke navigatiemechanismen werken daar mogelijk niet.

Bovendien kan een verminderde gezondheid het oriëntatievermogen verder verslechteren, hoewel ook dit onzeker is.

Wat voor soort walvis is de bultrug?

De gestrande walvis is een bultrug. Bultruggen zijn baleinwalvissen: ze hebben geen tanden, maar gebruiken baleinplaten (lange platen gemaakt van keratine, die dienen als zeef) om voedsel uit het water te filteren. Hun dieet bestaat voornamelijk uit krill en kleine vissen.

Zijn bultruggen bedreigd?

Volgens IUCN (International Union for Conservation of Nature) worden bultruggen momenteel niet als bedreigd aangemerkt. In veel regio’s neemt hun populatie toe – een succes dat te danken is aan eerdere inspanningen voor het behoud van deze diersoort. Wereldwijd liggen de aantallen echter nog steeds ver onder het niveau van voordat er massaal op walvissen werd gejaagd.

De bedreigingen voor walvissen nemen toe, waaronder onderwatergeluid, aanvaringen met schepen, klimaatverandering, vervuiling, verstrikking in vistuig en het inslikken van plastic in zee. Dit alles kan de positieve trend terugdraaien.

Wat kunnen mensen doen om walvissen te helpen?

Belangrijke maatregelen om walvissen en andere zeedieren te helpen zijn onder meer het veiliger maken van de oceaan:

• Minder plastic afval in de oceaan.
• Weghalen van achtergelaten vistuig en verminderen van de hoeveelheid vistuig op zee.
• Aanzienlijk verminderen van onderwatergeluid door scheepvaart.
• Beperken van extreem luidruchtige activiteiten zoals seismisch onderzoek.

Al deze maatregelen helpen de leefomstandigheden te verbeteren en de risico’s voor walvissen te verminderen.

Wat doet IFAW om walvissen te beschermen en strandingen te voorkomen?

IFAW heeft als missie om van de oceaan een veilige leefomgeving te maken voor walvissen en alle zeedieren. In Europa en wereldwijd zetten we ons in voor:

• het verminderen van onderwatergeluid
• het voorkomen van verstrikking in vistuig en ander afval in zee
• het verminderen van aanvaringen met schepen
• het beëindigen van de commerciële walvisjacht

Met dit langetermijnwerk voor natuurbehoud willen we risico’s verminderen en soortgelijke incidenten in de toekomst voorkomen.

Steun ons werk om walvissen, andere zeedieren en hun leefgebieden te beschermen.