Een kijkje achter de schermen: weesolifanten redden en rehabiliteren in Zambia

De olifanten van Zambia redden

Het team van Lusaka Elephant Nursery wordt geleid door Game Rangers International (GRI) en ondersteund door IFAW. Het team redt jonge olifanten, helpt ze te herstellen en laat ze uiteindelijk weer vrij in het wild. De opvang is in 2008 opgericht en biedt momenteel onderdak aan vier olifanten.

Dit werk is extra belangrijk gezien de recente afname van de olifantenpopulatie in Zambia. Nog maar een eeuw geleden waren er naar schatting 250.000 olifanten in het land. Vandaag de dag zijn er nog maar zo’n 25.000 over.

Rehabilitatie is een langdurig proces dat vele jaren kan duren. Jonge olifanten zijn heel sociale en emotioneel afhankelijke dieren. Daarom worden de verzorgers in feite hun 'surrogaatmoeders', zoals een van hen het zelf omschreef.

Tegelijkertijd is het belangrijk om de kalfjes voor te bereiden op hun uiteindelijke zelfstandigheid in het wild. Overdag brengen de olifanten een groot deel van hun tijd samen buiten door. Hier grazen ze en raken ze vertrouwd met de wilde natuur en de bewegingen en geluiden die daarbij horen.

24-uurszorg

Voordat de zon opkwam, was ik al bij de olifantenopvang. Daar waren ze net bezig met de voorbereidingen voor het ontbijt. Niet alleen voor het personeel, maar ook voor de kalfjes.

De kalfjes krijgen om de drie uur een fles, ook ’s nachts. Elke olifant drinkt zo’n 16 liter flesvoeding per dag. Deze voeding is speciaal samengesteld uit melkpoeder, kokos, haver en andere voedzame ingrediënten. ’s Nachts slapen de verzorgers zelfs boven de kalfjes in de boma. Jonge olifantjes raken van streek als ze alleen worden gelaten.

De verzorgers dragen groene jassen, die passen bij de kleur van de natuurlijke omgeving van de olifanten. Als een jong kalf ’s nachts alleen blijft, laten de verzorgers vaak hun jas bij het kalf achter. De vertrouwde geur geeft het dier een geruststellend gevoel.

Wanneer de ene redding eindigt, begint de volgende alweer

Ik sprak met een van de verzorgers, Matthews. Hij groeide op in een gemeenschap waar je nauwelijks dieren zag, en had daarom weinig met wilde dieren. Dat veranderde toen hij tijdens zijn jeugd dichter bij Kafue National Park ging wonen.

Hier kwam hij dagelijks in aanraking met wilde dieren, en kreeg hij natuurbeschermingslessen van GRI. Zo ontwikkelde Matthews een passie voor olifanten en het veiligstellen van hun toekomst. Uiteindelijk kwam hij bij het team werken; eerst in het terreinonderhoud, en later als olifantenverzorger.

Niet elke reddingsactie lukt. Sommige kalfjes worden te laat gevonden of komen in zeer slechte conditie aan, legt Matthews uit. Wanneer een reddingsactie echter slaagt en een verlaten kalfje zelfstandig wordt, is dat voor hem een ongelooflijk dankbare ervaring.

Een van zijn verhalen ging over een verweesd olifantje genaamd Nanzhila. Zij is het enige vrouwtje in de groep en de jongste olifant hier.

Het meten van succes

De rehabilitatie is heel praktisch. De olifantenopvang houdt de ontwikkeling van elke olifant nauwlettend in de gaten. Elke maand worden hun groei en gewicht gemeten – erg leuk om te zien. Gelukkig kun je olifantenkalfjes makkelijk afleiden met een fles melk.

De verzorgers houden de gezondheid goed in de gaten en grijpen in als dat nodig is. Tijdens mijn bezoek werd een kalfje, Mataya, behandeld voor een ooginfectie. Hij moest de hele dag door oogdruppels krijgen.

Door tijd door te brengen in de olifantenopvang werd me nog eens duidelijk hoe emotioneel intelligent olifanten zijn. Zelfs op jonge leeftijd bouwen ze sterke banden op met elkaar en met hun verzorgers. Dat zie je terug in hun hechte omgang met elkaar.

Tegelijkertijd probeert de olifantenopvang actief de langdurige afhankelijkheid van mensen te minimaliseren. Op die manier kunnen de olifanten uiteindelijk weer integreren in wilde kuddes. Het vrijlatingproces vindt geleidelijk plaats in Kafue National Park, zodra de olifanten zo’n 4 à 5 jaar oud zijn.

Ook daar verloopt het proces geleidelijk en op vrijwillige basis. In Kafue mogen de olifanten vertrekken wanneer ze er zelf klaar voor zijn. Ze worden niet gedwongen om meteen op eigen benen te staan.

Sommige verweesde olifanten hebben zich zelfs voortgeplant in het wild, waaronder Chamilandu. Dit is een van de duidelijkste aanwijzingen dat rehabilitatie en vrijlating echt kunnen werken.

Plekken zoals deze olifantenopvang bestaan door de bedreigingen waarmee olifanten in het wild te maken hebben, maar dankzij mensen die om hen geven. Het beschermen van olifanten gaat uiteindelijk niet alleen over het redden van verweesde dieren. Het gaat ook over het behouden van leefgebieden, het verminderen van conflicten met mensen, en het tegengaan van stroperij.

Ook is het belangrijk om aaneengesloten leefgebieden in stand te houden. Zo kunnen olifanten zich veilig over grotere afstanden verplaatsen. Deze strategie staat centraal in de Room to Roam-visie van IFAW.

Door samen individuele dieren te redden, kunnen we helpen om een hele soort te redden.