dierenolifantenAfrikaanse savanneolifant

Afrikaanse savanneolifant

Afrikaanse savanneolifanten, ook wel simpelweg savanneolifanten genoemd, zijn de grootste landzoogdieren ter wereld. Vrouwtjes leven in groepen van ongeveer 10 volwassenen en hun kalveren, terwijl mannetjes alleen leven of groepen vormen met andere alleenstaande mannetjes. Ze komen alleen bij de vrouwtjes om te paren.

Afrikaanse savanneolifanten trekken over enorme gebieden, omdat hun bewegingspatronen worden beïnvloed door de beschikbaarheid van water en voedsel. Hun rondtrekkende manier van leven heeft een enorme impact op het landschap en het ecosysteem om hen heen.

Het belang van rondtrekken

Deze herbivoren hebben een grote eetlust en eten dan ook enorme hoeveelheden planten. De zaden die ze eten verspreiden ze vervolgens via hun poep. Dit helpt niet alleen om plantensoorten te verspreiden, maar levert ook hoogwaardige mest op, wat heel belangrijk is in droge en in andere soorten gebieden.

De olifanten helpen ook bij het vrijmaken van paden door tijdens hun trektochten door het landschap de vegetatie en overwoekerend struikgewas plat te trappen. Dit helpt de plantendiversiteit omdat er dan meer zonlicht bij de kleinere, lagere planten komt die anders niet zouden kunnen groeien. Dit bevordert de biodiversiteit van het hele ecosysteem.

Tijdens droge seizoenen graven Afrikaanse savanneolifanten met hun slagtanden en poten diepe gaten in rivierbeddingen om bij water te komen. Daarbij maken ze kleine waterpoelen die ook door veel andere dieren worden gebruikt, zoals zebra's, giraffen en bavianen.

Zowel planten als dieren zijn voor hun voortbestaan afhankelijk van savanneolifanten. Daarom is het zo belangrijk om ze te beschermen.

Wat is de wetenschappelijke naam van de Afrikaanse savanneolifant?

De wetenschappelijke naam voor de Afrikaanse savanneolifant is Loxodonta africana, wat verwijst naar de hoekige vorm van hun (slag)tanden. Loxo is Grieks voor schuin of hellend en donto betekent tand.

Wat is de beschermingsstatus van de Afrikaanse savanneolifant?

Volgens IUCN is de Afrikaanse savanneolifant een bedreigde diersoort. De olifanten worden bedreigd door menselijk toedoen, zoals stroperij en het verlies van hun leefgebied. De dieren hebben ook een laag voortplantingspercentage, waardoor ze nog kwetsbaarder zijn voor deze bedreigingen.

Wat is het leefgebied van de Afrikaanse savanneolifant?

Afrikaanse savanneolifanten trekken veel rond en leven in verschillende soorten leefgebieden. Ze komen meestal voor in open of bosrijke savannes, maar brengen ook tijd door in woestijnen en bossen. Ze blijven meestal uit de buurt van dichte tropische bossen.

Waar leven Afrikaanse savanneolifanten?

Afrikaanse savanneolifanten komen in heel Afrika voor, maar vooral in Zuid- en Oost-Afrikaanse landen. Grote populaties zijn te vinden in Botswana, Kenia, Namibië, Zuid-Afrika, Tanzania, Zambia en Zimbabwe.

In totaal komen savanneolifanten voor in 23 landen op het continent.

Veelgestelde vragen

Een Afrikaanse savanneolifant eet planten in de moerassen van Amboseli National Park, Kenia.

Hoeveel weegt een savanneolifant?

Olifanten zijn de grootste landzoogdieren ter wereld en Afrikaanse savanneolifanten zijn de grootste soort olifanten. Volwassen mannetjes kunnen wel 6.800 kilo wegen. Pasgeboren Afrikaanse olifanten kunnen al wel 90 kilo wegen.

Wat is de lengte van een savanneolifant?

Deze grootste landdieren ter wereld kunnen 9 meter lang worden van slurf tot staart en 4 meter hoog bij de schouder.

Zijn savanneolifanten met uitsterven bedreigd?

Afrikaanse savanneolifanten worden door IUCN als bedreigd beschouwd. Dit komt vooral door stroperij, maar ze zijn ook kwetsbaar voor het verlies van hun leefgebied en conflicten tussen mensen en olifanten.

Een groep olifanten loopt door de Luangwa-rivier, South Luanga National Park, Zambia.

Hoe lang leven savanneolifanten?

Afrikaanse savanneolifanten worden aardig oud. In het wild kunnen ze wel 70 jaar oud worden.

Hebben vrouwelijke savanneolifanten slagtanden?

Vrouwelijke Afrikaanse savanneolifanten hebben meestal slagtanden. Vroeger had ongeveer 2% van de vrouwelijke Afrikaanse olifanten geen slagtanden. Door stroperij is het aantal olifanten zonder slagtanden echter enorm gestegen (in sommige gebieden zelfs met 51%).

Wat eten savanneolifanten?

Savanneolifanten zijn planteneters en moeten ongeveer 160 kilo voedsel per dag eten. Hun belangrijkste voedselbronnen zijn grassen, vooral tijdens het regenseizoen, maar ze eten ook bladeren, schors, wortels en vruchten zoals mango's en vijgen.

Een kudde olifanten trekt door de savanne van Noord-Botswana.

Waardoor worden savanneolifanten gegeten?

Er zijn maar weinig dieren die een volwassen olifant kunnen vangen, vooral als ze in een kudde rondlopen. Een leeuwentroep probeert soms op een olifant te jagen, maar dat gebeurt alleen in extreme situaties.

Babyolifanten zijn veel kwetsbaarder; ze worden vaak bejaagd door leeuwen, hyena's en krokodillen. Daarom blijven ze dicht bij hun kudde totdat ze volwassen zijn.

Hoeveel Afrikaanse olifanten zijn er nog over?

Er zijn twee soorten Afrikaanse olifanten: de Afrikaanse savanneolifant en de Afrikaanse bosolifant. In 2016 waren er in totaal nog ongeveer 415.000 Afrikaanse olifanten in het wild. Onderzoeken laten helaas zien dat dit aantal aan het dalen is. Dit is heel zorgwekkend.

Bedreigingen

De populaties Afrikaanse savanneolifanten nemen af door allerlei bedreigingen. De meeste daarvan komen door menselijke activiteiten, zoals illegale stroperij, het verdwijnen van hun leefgebied en het doden uit wraak.

Afrikaanse savanneolifanten bij een drinkplaats in Tsavo East National Park.

Stroperij

Stroperij is een van de grootste bedreigingen voor savanneolifanten. Ze worden meestal bejaagd voor hun ivoren slagtanden, maar vroeger werden ze ook gestroopt voor hun vlees. Hoewel de internationale handel in ivoor is ingeperkt, en er daardoor minder wordt gestroopt, is het probleem nog niet helemaal opgelost. Ivoor is nog steeds zeer winstgevend en de zwarte markt voor slagtanden blijft aantrekkelijk voor stropers.

Stroperij heeft niet alleen gevolgen gehad voor het aantal savanneolifanten dat nog in het wild leeft, maar heeft ook hun genen veranderd. Omdat stropers op olifanten jagen voor hun slagtanden, hebben olifanten die het gen voor slagtanden missen (en daarom nooit slagtanden hebben ontwikkeld) meer kans om te overleven en zich voort te planten. Vrouwelijke savanneolifanten hebben nu minder kans om slagtanden te krijgen dan vroeger.

Het is niet duidelijk welke gevolgen deze kunstmatige selectie voor de soort kan hebben, maar we weten wel dat slagtanden zijn geëvolueerd uit tanden omdat ze olifanten een voordeel geven. Olifanten gebruiken hun slagtanden om te graven, dingen op te tillen, voedsel te verzamelen, schors van bomen te trekken en zich te verdedigen. Zonder slagtanden zouden savanneolifanten meer moeite hebben om te overleven.

Verlies van leefgebied

Afrikaanse savanneolifanten hebben eveneens te kampen met grootschalig verlies en versnippering van hun leefgebied.

Als grootste landzoogdieren ter wereld is het niet verwonderlijk dat savanneolifanten rondtrekken over grote afstanden om het nodige voedsel en water te vinden. Ze hebben meestal een leefgebied van meer dan 30.000 km². Daarom is het belangrijk dat ze over een groot aaneengesloten gebied beschikken waar ze zich vrij kunnen bewegen zonder gestoord te worden door mensen.

Naarmate de menselijke bevolking groeit, worden de leefgebieden van olifanten echter gebruikt voor menselijke bewoning, landbouw en industrie, waardoor het leefgebied van olifanten kleiner en versnipperd raakt. Hierdoor wordt het voor hen moeilijker om water, voedsel en partners te vinden, wat de algehele gezondheid van de populatie aantast.

Groep Afrikaanse olifanten in Amboseli, Kenia.

Conflicten met mensen

Veel mensen wonen in landen waar olifanten rondtrekken. Zij behoren tot de meest achtergestelde bevolkingsgroepen ter wereld en moeten vaak met lokale wilde dieren concurreren om land, voedsel, water en andere natuurlijke hulpbronnen. Vaak zijn de mensen zich er niet van bewust dat ze zelf het leefgebied van olifanten en andere wilde dieren binnendringen.

Olifanten zien hun leefgebied steeds vaker begrensd worden door nieuwe dorpen, boerderijen, steden, snelwegen of industriële groei zoals mijnbouw. Voorzieningen zoals hekken en spoorwegen dwingen hen om langere afstanden af te leggen en zorgen voor een groter risico op verwondingen. Het land waar ze vroeger voedsel zochten, wordt nu gebruikt voor de teelt van gewassen voor mensen. Om toegang te krijgen tot water komen ze steeds vaker in contact met dorpsbewoners.

Door klimaatverandering worden temperaturen hoger en veranderen regenpatronen, waardoor die hulpbronnen nog schaarser worden en olifanten naar nieuwe gebieden worden gedreven. Bossen beginnen te verdwijnen en mensen krijgen te maken met hun eigen uitdagingen, omdat ze dieper het leefgebied van olifanten in moeten trekken om water of brandhout te verzamelen. De concurrentie wordt hevig en levensbedreigend, zowel voor mensen als voor wilde dieren.

Lage voortplanting

Zelfs onder optimale omstandigheden planten Afrikaanse savanneolifanten zich heel langzaam voort. Vrouwtjes hebben niet alleen een draagtijd van 22 maanden (de langste van alle bekende dieren), maar ze krijgen ook maar één kalf per keer en worden maar eens in de drie tot negen jaar zwanger. Door deze lage voortplanting is het moeilijk voor olifantenpopulaties om zich te herstellen.

Ons werk

Afrikaanse savanneolifant met een vogel op zijn rug in Amboseli, Kenia.

IFAW's Room to Roam-initiatief is een nieuwe en vooruitstrevende aanpak voor natuurbehoud in Afrika, waarbij olifanten en mensen centraal staan. Op basis van 20 jaar onderzoek, veldwerk en betrokkenheid bij lokale gemeenschappen, zorgt Room to Roam ervoor dat er ook in de toekomst gezonde en stabiele olifantenpopulaties blijven bestaan.

We beschermen en verbinden leefgebieden en brengen mensen bij elkaar, zodat olifanten en andere wilde dieren veilig kunnen rondtrekken in Oost- en Zuidelijk Afrika. Dit zorgt voor meer biodiversiteit en een natuurlijke weerbaarheid tegen klimaatverandering. Het draagt ook bij aan een toekomst waarin dieren en gemeenschappen niet alleen vreedzaam met elkaar samenleven, maar ook echt floreren.

We willen de stabiliteit en veerkracht van olifantenpopulaties op de lange termijn versterken. Dit doen we door verbindingen te maken en het niet-duurzame menselijke beheer van olifantenpopulaties te beperken. Dit is wat er nodig is:

Rangers ondersteunen: Het welzijn van rangers is een belangrijk onderdeel van de steun die IFAW biedt. Rangers hebben training nodig, ze hebben huisvesting nodig op afgelegen locaties om veldwerk te kunnen doen, ze hebben voertuigen nodig om beschermde gebieden en bufferzones te patrouilleren, en ze hebben voorraden en uitrusting nodig om wilde dieren te beschermen tegen stropers. Om de patrouillegebieden uit te breiden, zijn meer rangers nodig.
De gemeenschap versterken: We hebben succesvolle samenwerkingsverbanden met gemeenschappen om nieuwe wildroutes te leasen en veilig te stellen. We bieden studiebeurzen en activiteiten aan waarmee geld kan worden verdiend. We betrekken de gemeenschap pen bij het beheren van natuurlijke hulpbronnen voor een gezond ecosysteem en voor economische groei.
Parken nieuw leven geven: Verbeteringen om parken en beschermde gebieden diervriendelijker en toeristvriendelijker te maken, dragen bij aan de gezondheid van dierenpopulaties en de lokale economie. We hebben milieuvriendelijke wegen nodig, betere toegang tot water voor wilde dieren, en aangename voorzieningen voor safaritoerisme.
Dieren redden en herintroduceren: Individuele olifanten zijn belangrijk voor het voortbestaan van de soort. We breiden de opvangcentra in Zimbabwe en Zambia uit om meer weeskalfjes te helpen opgroeien. We ondersteunen het monitoren van dieren nadat ze weer in het wild zijn gelaten om hun veiligheid te garanderen. We voeren regelmatig luchttellingen uit om de gezondheid van de populatie te beoordelen.

Hoe kun je helpen?

Zorg dat je geen (souvenirs van) ivoor koopt en dat je safari verantwoord is. Doe geen toeristische activiteiten waarbij het mogelijk is om olifanten aan te raken. Ben je net zo gemotiveerd om olifanten te beschermen als wij? Steun dan ons werk om olifanten te redden en beschermen.

Red en bescherm olifanten en hun leefgebieden >>