Van redding tot vrijlating: twee verweesde olifanten op weg naar vrijheid in Zambia

Van redding tot herstel

Chikumbi en Ndewa waren allebei in een schrijnende toestand toen ze werden gered. Ze zijn naar de Lusaka Elephant Nursery gebracht, die wordt gerund door Game Rangers International (GRI) met steun van IFAW, en zijn daar liefdevol grootgebracht.

Twee tot drie jaar lang hebben deskundige verzorgers zich met veel toewijding ingezet om hen te helpen hun fysieke en emotionele trauma's te overwinnen. Deze voorbereiding was cruciaal voor de volgende fase van hun reis: leven tussen andere weesolifanten, zelfstandiger worden, en op een dag vrij rondtrekken in het wild.

"Het Elephant Orphanage Project (EOP) is in 2008 opgericht als reactie op het redden van meerdere olifanten die door stroperij hun moeder hadden verloren," zegt Rachael Murton, directeur Wildlife Rescue bij GRI.

"Sindsdien zijn we, dankzij onze geweldige donateurs en partners, uitgebreid naar twee locaties: Lusaka Elephant Nursery, waar kwetsbare weesolifanten worden opgevangen na hun redding en tijdens hun eerste revalidatie, en Kafue National Park, waar ze, zodra ze oud en sterk genoeg zijn, geleidelijk weer worden vrijgelaten in het wild.”

Met liefde verzorgd

Het project helpt kalfjes die hun ouders hebben verloren door stroperij, mens-dier-conflicten en droogte.

Een lastige klus met veel op het spel

“Het is elk jaar weer een uitdaging om de olifanten in een transportvoertuig te krijgen”, vertelt Rachael. “We hebben geen vrachtwagen die speciaal is gemaakt voor olifanten die de olifantenopvang verlaten, dus moeten we er één huren. Ze herkennen hem niet en willen er niet in.”

Omdat de vrachtwagen niet speciaal voor hen is gemaakt, moeten de dieren helemaal worden verdoofd om ze veilig in te laden – iets wat Rachael in de toekomst graag wil vermijden. “Onze droom is om een eigen voertuig te hebben dat altijd bij de opvang staat, zodat we de olifanten kunnen trainen om er op den duur vrijwillig in te lopen”, zegt ze. “Het huidige proces is fysiek zwaar en logistiek ingewikkeld."

Toen Chikumbi en Ndewa eenmaal veilig binnen waren, kwamen ze beide weer bij en konden ze verder reizen. Tijdens de reis werden ze om de twee uur gecontroleerd.” Hoewel ze te gestrest waren om te drinken, aten de olifanten wel tijdens de reis – ze kauwden om de paar uur op bladeren en werden door hun rangers met water afgekoeld.

Tijdens de reis bleek de band tussen Chikumbi en Ndewa onbreekbaar. “Ze braken door de scheidingswand in de vrachtwagen om bij elkaar te kunnen zijn”, lachte Rachael. “Normaal gesproken scheiden we de dieren om de lading in evenwicht te houden, maar ze waren vastbesloten om naast elkaar te staan.”

Een warm welkom in Kafue

Bij de Kafue Release Facility konden de olifanten het voertuig uit via een helling van zand. Toen werden ze naar de boma geleid, een veilige plek waar ze even konden uitrusten en wennen aan hun nieuwe omgeving voordat ze bij de kudde werden gebracht.

"Vanaf het moment dat ze vaste grond onder hun voeten voelden, zag je ze ontspannen“, vertelt Rachael. ”Ze dronken hun melk, liepen hun nieuwe stallen binnen en voelden zich op hun gemak bij de rangers. Al sinds hun redding zijn deze toegewijde verzorgers hun ‘pleegmoeders’. Deze band is cruciaal voor hun herstel, zeker nu ze in een overgangsfase zitten en alles nieuw voor ze is.”

Zodra kalfjes van de Lusaka Elephant Nursery naar de Kafue Release Facility gaan, begint een ‘zachte vrijlating’. Hier leren ze zich aan te passen aan de kudde, terwijl ze nog steeds worden verzorgd en beschermd door de verzorgers. Na verloop van tijd worden ze steeds minder afhankelijk van mensen en hebben ze meer contact met wilde olifanten.

Het succes van rehabilitatie

In de loop der jaren heeft GRI 19 olifanten weer in het wild vrijgelaten, waarvan er vandaag de dag nog 10 actief worden gevolgd. Sommige olifanten hebben zich succesvol bij wilde kuddes aangesloten of hebben zich bij andere jonge vrijgezellen gevoegd, wat gebruikelijk is voor jonge mannetjesolifanten.

Een opmerkelijk succesverhaal is dat van Chamilandu: zij werd als weesolifant opgevangen, werd de matriarch van de kudde, en kreeg in 2019 een eigen kalf. In 2025 kreeg ze zelfs nóg een kalfje, het eerste in het wild geboren kalf van een verweesde moeder in Zambia. Ze leeft nu in het wild met haar twee kalveren, samen met andere ooit opgevangen weesolifanten. Haar successen op het gebied van voortplanting zijn een duidelijk bewijs van het nut van het Elephant Orphanage Project van GRI.

Van eenzaamheid naar veerkracht

Elke olifant heeft een bijzonder verhaal. Chikumbi was nog maar vier maanden oud toen ze door lokale inwoners bij de Zambezi-rivier werd gevonden. Ze was zwak, ondervoed en helemaal alleen.

“Ze leek fysiek een sterke jonge kalf te zijn, maar vertoonde tekenen van posttraumatische stress”, herinnert Rachael zich. “Het is ontzettend mooi om te zien hoe ze is opgegroeid tot een gezonde, zelfverzekerde jonge olifant die helemaal is opgenomen in een nieuwe familie.”

Ndewa was iets ouder toen ze werd gered, maar verkeerde in een nog kritiekere toestand.

“Ze was de meest vermagerde olifant die we ooit hebben gered en die het ook echt heeft gehaald”, zegt Rachael. Maandenlange 24-uurszorg en speciale voeding hebben haar gezondheid en levenslust hersteld. Verrassend genoeg is de ooit zo nerveuze Ndewa nu de dapperste van de twee.

“Ze heeft de leiding genomen in het opvangcentrum, terwijl Chikumbi nu naar haar kijkt voor geruststelling. Ze hebben hun rollen volledig omgedraaid.”

Beide olifanten integreren goed met de andere weesdieren en vertonen veelbelovend gedrag: ze zijn respectvol en gehoorzaam tegenover oudere kuddegenoten, en zijn nieuwsgierig in het verkennen van hun omgeving.

Bij elke stap staat dierenwelzijn centraal

Tijdens de verhuizing was het welzijn van de dieren het allerbelangrijkste.

“We stopten regelmatig met de vrachtwagen om te kijken hoe het met de olifanten ging. We zorgden ervoor dat ze afkoelden als dat nodig was, gaven ze te eten, en legden zelfs olifantenmest in de vrachtwagen om ze te omringen met vertrouwde geuren”, vertelt Rachael.

“Het is belangrijk om stress op alle mogelijke manieren te verminderen. Het welzijn staat centraal bij alles wat we doen, en dat geldt ook voor IFAW. We doen er alles aan om de dieren tijdens elke stap van hun reis de beste zorg te geven."

Deze verhuizing is niet het einde van de reis, maar wel een nieuw begin. Chikumbi en Ndewa zullen jaren doorbrengen in de Kafue Release Facility, waar ze geleidelijk de vaardigheden, relaties en het zelfvertrouwen opbouwen die ze nodig hebben om op eigen kracht te overleven.

Op een dag, als ze oud genoeg zijn en er klaar voor zijn, zullen ze het wild in trekken. Niet alleen als ‘olifanten die het hebben overleefd’, maar ook als boegbeelden van succes – voor hun soort, voor natuurbehoud en voor Room to Roam.