Olifanten kunnen weer vrij rondlopen in Lower Zambezi in Zambia

Toen ik in de Cessna 172 van Conservation Lower Zambezi (CLZ) vloog, zag ik hoe de rivier zich een weg baande door de bossen en langs steile hellingen die zich uitstrekten tot in Zimbabwe en Mozambique. Onder ons trokken olifanten rustig door de wildernis in groepjes van drie, acht en tien. Ze verzamelden zich niet in grote, verdedigende kuddes.

Natuurbeschermers zien deze gedragsverandering als een teken van herstel – een meer natuurlijk ritme dat terugkeert in een van de belangrijkste olifantenlandschappen van zuidelijk Afrika.

Lower Zambezi is de thuisbasis van olifanten, leeuwen, luipaarden, wilde honden en nijlpaarden. Het gebied staat echter onder druk door stroperij, illegale mijnbouw, handel in wilde dieren en georganiseerde misdaad langs de rivier.

Een olifantencorridor over de grenzen heen beschermen

Lower Zambezi is meer dan een nationaal park. Het maakt deel uit van een uitgestrekt, aaneengesloten landschap waar olifanten en andere wilde dieren zich over de grenzen heen kunnen verplaatsen op zoek naar voedsel, water en broedplaatsen.

“Lower Zambezi is een van de laatste bolwerken van olifanten in Afrika”, zegt Ian Stevenson, CEO en medeoprichter van CLZ. “Toen we hiermee begonnen, verzamelden olifanten zich in enorme kuddes, gestrest en in paniek. Nu zien we kleinere groepen van drie, acht, tien of twintig dieren die zich op natuurlijke wijze door het ecosysteem bewegen. Dat is een echt succes voor het Department of National Parks en CLZ.”

Verbondenheid staat centraal in IFAW's Room to Roam-visie: ervoor zorgen dat olifanten en andere wilde dieren veilig door landschappen en over grenzen heen kunnen rondtrekken, terwijl gemeenschappen profiteren van gezondere ecosystemen.

Overzicht vanuit de lucht

Met beschermde gebieden die 20.000 vierkante kilometer beslaan rondom de Game Management Areas, zijn de luchtpatrouilles van CLZ onmisbaar geworden.

Het verkenningsvliegtuig helpt bij het opsporen van meer dan de helft van alle illegale activiteiten die in het gebied worden geregistreerd. Ze zien olifantenkarkassen, bosbranden, illegale visserskampen en goudmijnputten die in kwetsbare riviersystemen zijn uitgehouwen.

Het terrein is ruig en moeilijk te voet te patrouilleren. Zodra illegale activiteiten vanuit de lucht worden opgemerkt, kunnen grondteams veel sneller reageren. Rangers krijgen echter vaak te maken met gewapend verzet. “Deze criminelen lopen niet zomaar weg,” zei een ranger tijdens een rit door het park. “Ze vechten terug. Ze kennen de bush beter dan wie dan ook.”

De Zambezi-rivier zelf is een nieuw gebied geworden waar georganiseerde misdaadorganisaties bushmeat, ivoor, vuurwapens en mijnbouwapparatuur over de grens smokkelen.

“Er wordt over de rivier heen en weer gesmokkeld,” legt Stevenson uit. “Zambianen steken de grens over naar de Zimbabwaanse kant omdat daar bijna niemand woont, dus is het makkelijker om bushmeat of ivoor te stropen. Het gebeurt echter ook de andere kant op.”

Illegale visserij zorgt voor nog meer druk: verboden vistuig en vernietigende methoden putten de vispopulaties uit. Ondertussen vergiftigt illegale goudwinning de rivier met kwik en cyanide, wat gevaarlijk is voor zowel de wilde dieren als de gemeenschappen die van de rivier leven.

Waarom de steun van IFAW belangrijk is

“De visie van IFAW is om dieren de ruimte te geven om vrij rond te trekken. Onze samenwerking met CLZ helpt bij het herstellen en beschermen van Lower Zambezi en het omliggende ecosysteem.”

Hij voegt eraan toe: “Deze steun is essentieel omdat het DNPW in staat stelt om het voortouw te nemen. We nemen hun rol niet over – we helpen ze hun taak effectiever uit te voeren.”

De steun van IFAW heeft ook bijgedragen aan praktische verbeteringen aan de infrastructuur, zoals verbeterde huisvesting voor rangers en verhoogde watertanks die bestand zijn tegen schade door olifanten en andere wilde dieren.

De handhaving van wildlife-criminaliteit versterken

In 2018 nam CLZ een juridisch medewerker in dienst ter versterking van de strafvervolging voor wildlife-misdrijven in Lower Zambezi. Deze functie helpt DNPW en het Zambiaanse Openbaar Ministerie door onderzoek te begeleiden, dossiers te beheren en trends in wildlifecriminaliteit in de regio in kaart te brengen.

“Dit project is van cruciaal belang om de regering te ondersteunen in de strijd tegen wildlifecriminaliteit,” zegt Chilufya Chongo, juridisch medewerker bij CLZ. “We zien een daling in het aantal zaken rond schubdieren, vuurwapencriminaliteit en stroperij. Mensen weten dat we hard werken om deze illegale activiteiten te stoppen.”

De resultaten zijn indrukwekkend. Sinds 2018 zijn in het Lower Zambezi-gebied meer dan 80% van de zaken rond wildcriminaliteit veroordeeld, met een nationaal record van 94% in 2024.

De toekomst van olifanten in Zambia veiligstellen

Ondanks de vooruitgang blijven de bedreigingen voor het Lower Zambezi toenemen. Het park en de omliggende ecosystemen staan onder steeds grotere druk door landinvasie, mijnbouwactiviteiten en georganiseerde misdaad.

“Uiteindelijk moet dit werk door Zambia zelf worden geleid”, zegt Stevenson. “Met partners als IFAW hebben we een kans om te winnen.”

Door onze Room to Roam-visie in Zambia te integreren, helpt IFAW om Lower Zambezi te behouden als cruciaal gebied voor het behoud en de connectiviteit van olifanten. Zo zorgen we ervoor dat wilde dieren zich veilig over de grenzen kunnen blijven verplaatsen, terwijl gemeenschappen samen met de natuur veerkracht opbouwen.

Vanuit de lucht is het verschil al zichtbaar. In een landschap dat ooit werd gekenmerkt door angst en stroperij, beginnen olifanten zich weer op natuurlijke manier te verplaatsen over rivieren, door bossen en over grenzen die al generaties lang wilde dieren met elkaar verbinden.