Wilde dieren zijn geen huisdieren: misvattingen over de handel in 'exotische huisdieren'

“Deze dieren zijn in gevangenschap gefokt, dus ze zijn tam."

Fout.

In gevangenschap gefokt betekent niet dat de dieren gedomesticeerd zijn. Tam worden is een complex proces dat generaties lang duurt en duizenden jaren in beslag neemt. Tijdens dat proces worden dieren selectief gefokt op eigenschappen die het mogelijk maken dat ze naast mensen kunnen leven. Honden, katten en vee zijn in de loop van duizenden jaren samen met mensen geëvolueerd en hebben hun gedrag, lichaamsbouw en sociale behoeften geleidelijk aangepast. Wilde dieren in de huisdierenhandel hebben dat niet gedaan.

Zelfs als ze in gevangenschap zijn geboren, blijven reptielen, papegaaien, apen en wilde katachtigen biologisch gezien wild. Hun instincten, behoeften en gedrag zijn gevormd door de evolutie in het wild, niet door het leven in een menselijk huishouden. Daarom vertonen wilde dieren die als huisdier worden gehouden vaak stressgerelateerd gedrag, agressie, zelfbeschadiging of chronische gezondheidsproblemen, zelfs in huizen waar het goed met ze bedoeld is.

Kortom, een dier kan in gevangenschap zijn geboren, maar dat maakt hem nog niet geschikt voor een leven als huisdier.

“Als ik heel goed voor mijn wilde dier zorg, is dat dan niet genoeg?"

Nee.

Goede bedoelingen en liefde kunnen specialistische zorg niet vervangen. Sterker nog, ze kunnen soms ernstige welzijnsproblemen verbergen.

Wilde dieren in gevangenschap hebben zeer specifieke behoeften, waaronder complexe voeding, omgevingsomstandigheden, sociale structuren en ruimtevereisten. Het is buitengewoon moeilijk – vaak onmogelijk – om in een huiselijke omgeving aan deze behoeften te voldoen.

Sommige eigenaren doen misschien hun uiterste best om hun dieren te vertroetelen, met luxe voeding of fraaie verblijven, maar te veel of verkeerde zorg kan schadelijk zijn. Onjuiste voeding, onvoldoende verlichting, of een gebrek aan ruimte of sociale interactie, kunnen allemaal leiden tot ernstig lichamelijk en psychisch lijden.

Neem bijvoorbeeld dit geval uit het Verenigd Koninkrijk: een grijze roodstaartpapegaai genaamd Tarbu werd in 1957 als kuiken in Tanzania gered en bracht zijn hele 55-jarige leven door in een kooi. Hoewel zijn eigenaar dacht dat ze goed voor hem zorgde – ze gaf hem zelfs lekkernijen zoals KitKats – kan een leven van tientallen jaren in gevangenschap niet opwegen tegen het complexe fysieke, sociale en mentale leven waar deze vogels in het wild op zijn afgestemd.

Papegaaien zijn zeer intelligente, sociale dieren die in het wild hun dagen doorbrengen met vliegen, op ontdekking gaan, voedsel zoeken en sociale interactie hebben met grote groepen. Een leven lang in een kooi, met beperkte prikkels en vrijheid, ontneemt hen hun fundamentele gedragsbehoeften en kan tot ernstige problemen leiden.

Dit voorbeeld laat een veelvoorkomend misverstand zien: zelfs als een dier onder menselijke zorg overleeft, betekent dat niet meteen dat aan zijn welzijnsbehoeften is voldaan.

Veel wilde dieren trekken van nature kilometers ver rond en brengen hun leven door met zoeken naar voedsel, jagen, migreren en sociale contacten. Geen enkel verblijf, hoe goedbedoeld ook, kan deze complexiteit evenaren.

“In gevangenschap gefokte wilde dieren die als huisdier worden verkocht, zijn oké omdat ze geen invloed hebben op de wilde populaties.”

Niet per se.

In theorie zou het in gevangenschap fokken voor de huisdierenhandel de druk op wilde populaties kunnen verminderen, maar in de praktijk is het vaak juist het tegenovergestelde. Het is voor kopers bijna onmogelijk om te controleren of een dier echt in gevangenschap is gefokt. Veel van de gefokte dieren zijn qua uiterlijk niet te onderscheiden van dieren die in het wild zijn gevangen. Dit maakt het makkelijk om wilde dieren via de legale handel wit te wassen.

Neem bijvoorbeeld de galapagoslandleguanen – die nergens anders op aarde voorkomen dan op de afgelegen eilanden van de Galápagos-archipel in Ecuador. Deze leguanen zijn erg gewilde huisdieren geworden. Ondanks de strenge wetten in Ecuador die de export van leguanen voor commerciële doeleinden verbieden, worden ze toch verhandeld op online marktplaatsen, vaak valselijk aangemerkt als in gevangenschap gefokt.

Zelfs als er wordt geclaimd dat de dieren echt in gevangenschap zijn gefokt, stammen ze allemaal af van dieren die in eerste instantie illegaal zijn geëxporteerd. Een recente wijziging in het internationale beleid zal nu echter alle internationale handel verbieden, waardoor de maas in de wet wordt gedicht.

“Kun je echt een prijskaartje hangen aan biodiversiteit?”

Nee – maar de handel in wilde dieren doet dat wel.

In de handel in wilde dieren als huisdieren worden dieren gereduceerd tot handelswaar met een prijskaartje. Grijze roodstaartpapegaaien worden bijvoorbeeld voor duizenden euro's verkocht op internationale markten. Die financiële prikkel – vooral aangewakkerd door de vraag in rijkere landen – zorgt voor een enorme druk om vogels uit het wild te halen, of dat nu illegaal is of niet. Stropers die deze dieren uit het wild halen, zien slechts een fractie van deze prijs, terwijl georganiseerde criminele netwerken de vruchten plukken. Dieren uit het wild halen is vaak goedkoper dan ze bij een fokker kopen.

De kosten voor de natuur zijn echter veel hoger dan welke verkoopprijs dan ook. De populaties van veel soorten die populair zijn in de handel in huisdieren, zijn in een groot deel van hun natuurlijke verspreidingsgebied sterk gedaald. Toch blijft de vraag groot. Sterker nog, al te vaak zorgt zeldzaamheid er alleen maar voor dat de waarde stijgt.

“De dieren die worden verkocht als huisdier, overleven tenminste.”

Veel dieren halen het niet.

Wat consumenten niet zien, is het enorme lijden en zelfs het verlies aan levens dat eraan voorafgaat voordat een dier überhaupt in een dierenwinkel of bij een gezin terechtkomt. Voor elk wild dier dat lang genoeg overleeft om verkocht te worden, sterven er talloze anderen tijdens het vangen, het transport of de opsluiting – een hartverscheurend tafereel waar grenswachten vaak getuige van zijn.

Dieren, vooral als ze illegaal zijn gevangen, worden vaak op brute manier uit het wild gehaald, in kratten of containers gepropt, krijgen geen voedsel, water of veterinaire zorg, en worden blootgesteld aan extreme stress. Vele sterven onderweg door verwondingen, ziektes of pure uitputting. Hun dood wordt beschouwd als een acceptabel verlies – een prijs die je betaalt voor het zakendoen – omdat de handel nog steeds winstgevend is door de hoge prijzen die de dieren die het overleven opbrengen.

Deze verborgen tol betekent dat zelfs één enkel wild dier een representatie kan zijn van het lijden en de dood van vele dieren die niet worden gezien.

“De influencers die ik volg hebben hun wilde huisdieren gered, dus dat zal wel oké zijn.

Niet per se.

Dit is een ingewikkelde en emotioneel geladen kwestie. Sommige wilde dieren komen inderdaad in opvangcentra terecht nadat ze in beslag zijn genomen uit de illegale handel in wilde dieren of zijn afgestaan door eigenaren die niet meer voor ze kunnen zorgen.

Helaas zijn er veel minder erkende opvangcentra dan dat er dieren zijn die levenslange zorg nodig hebben. Daardoor staan deze opvangcentra soms voor onmogelijke keuzes: euthanasie, te veel dieren bij elkaar houden, of dieren herplaatsen bij mensen die er geschikt voor lijken. Hoewel deze situaties soms uit noodzaak ontstaan, mogen ze nooit worden gezien als een goede reden om deze dieren te houden. Ook mag het nooit normaal worden gevonden dat wilde dieren als huisdier worden gehouden.

Wanneer influencers of andere beroemdheden deze dieren online in beeld brengen – met of zonder context – bestaat het risico dat ze het houden van deze dieren verheerlijken. Hierdoor moedigen ze onbedoeld anderen aan om op zoek te gaan naar soortgelijke dieren. Dit kan dan weer de vraag naar deze dieren vergroten en de handel in stand houden die deze dieren in de eerste plaats in gevaar brengt.

“Ik zou zelf geen wild dier kopen – wat kan het kwaad om alleen online filmpjes te kijken?”

Dit brengt echte schade toe aan dieren.

Als wilde dieren online worden neergezet als schattig, speels of makkelijk te verzorgen, worden ze aantrekkelijker. Elke view, like, reactie of gedeelde content zorgt ervoor dat de video’s via de algoritmes van sociale media beter zichtbaar worden, waardoor deze content bij een groter publiek terechtkomt en potentiële kopers worden aangemoedigd.

Sommige contentmakers verdienen zelfs flink aan deze dieren. Neem bijvoorbeeld de grijze roodstaartpapegaai Apollo, die meer dan 1,5 miljoen volgers op Instagram heeft. De eigenaren van Apollo schatten dat ze ongeveer US$120.000 per jaar verdienen aan zijn online aanwezigheid.

Wat misschien onschuldig vermaak lijkt, kan een hele industrie in stand houden die draait op uitbuiting. Door aandacht te besteden aan deze content houd je de vraag in stand en uiteindelijk ook de handel in wilde dieren, of die nu legaal of illegaal is.

“De handel is gereguleerd, dus zal het wel duurzaam zijn.”

Fout.

Regelgeving alleen staat niet gelijk aan bescherming. Zwakke handhaving, mazen in de wet, verschillen in wetgeving tussen landen en corruptie zorgen ervoor dat illegale handel onder het mom van wettigheid kan plaatsvinden. Veel soorten die tegenwoordig legaal worden verhandeld, kwamen ooit in overvloed in het wild voor – en lopen nu het risico uit te sterven, mede aangewakkerd door de vraag naar deze dieren als huisdier.

Bovendien kunnen veel soorten die in hun land van herkomst wel beschermd zijn, maar niet door de internationale wetgeving, alsnog legaal verhandeld worden zodra ze een land van bestemming zijn binnengesmokkeld, vanwege mazen in de nationale wetgeving.

Het is alarmerend dat er vaak nieuwe soorten worden ontdekt, die meteen kwetsbaar zijn door een gebrek aan bescherming. Omdat ze nieuw zijn, is er veel vraag naar onder verzamelaars, en tegen de tijd dat de regelgeving is aangepast, kan het al te laat zijn.

Een einde maken aan de vraag

De handel in wilde dieren als huisdieren leidt niet alleen tot dierenmishandeling, maar tast ook ecosystemen aan, brengt hele diersoorten in gevaar, en vormt een risico voor de volksgezondheid en veiligheid. Om hier een einde aan te maken, is meer nodig dan alleen handhaving. We moeten allemaal samen ons bewustzijn, onze houding en ons gedrag veranderen.

Waar vraag is, is aanbod, dus uiteindelijk heeft iedereen de gezamenlijke verantwoordelijkheid om deze wrede en schadelijke huisdierenindustrie de rug toe te keren.