Hoe we wilde dieren redden van de handel via wetgeving

Tussen 1999 en 2018 hebben de autoriteiten in 149 landen meer dan 180.000 gesmokkelde wilde dieren in beslag genomen, volgens de United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). Ondanks deze succesvolle inbeslagnames overleven veel dieren de dagen en weken daarna echter niet. Verwondingen, uitdroging, stress en gebrekkige verzorging na de inbeslagname kunnen allemaal een tol eisen.

Agenten in de frontlinie hebben soms maar een paar minuten om in beslag genomen wilde dieren te redden. Als dat niet lukt, verliezen ze juist de dieren die ze proberen te beschermen. Hoewel agenten professioneel zijn opgeleid in allerlei aspecten van illegale handel, wordt de plotselinge zorg voor levende wilde dieren vaak over het hoofd gezien.

‘Best practices’ helpen te zorgen voor dieren in tijdelijke bewaring

Vaak hebben landen geen standaardprocedures voor wetshandhavers om in beslag genomen wilde dieren veilig te behandelen en te verzorgen, terwijl ze levend bewijsmateriaal voor strafvervolging veiligstellen. Hier komen de International Legal Best Practices for the Custodial Management of Trafficked Live Wild Animals (ILBP) om de hoek kijken.

De ILBP, ontwikkeld door IFAW in samenwerking met Legal Atlas, bestaat uit een reeks wettelijke richtlijnen die zijn opgesteld om overheden en wetshandhavingsinstanties te ondersteunen bij het correct verzorgen en beheren van levende wilde dieren die in beslag zijn genomen van handelaren.

De richtlijnen bieden houvast voor overheidsinstanties die de dieren beheren, in de verschillende fasen van de opvang. Ook bieden ze normen voor de verzorging, het vervoer en de bestemming van de dieren; en voor het bestuur en de procedures rond onderzoeken en gerechtelijke processen.

De ILBP brengt wettelijke en institutionele uitgangspunten samen op basis van internationale ervaring. Het doel is om de kaders voor regelgeving te versterken en te zorgen voor effectievere, beter gecoördineerde en diervriendelijkere maatregelen na de inbeslagname van wilde dieren.

Het doel is om de kansen voor in beslag genomen wilde dieren te verbeteren en de smokkelaars zelf succesvoller strafrechtelijk te vervolgen.

Hoe helpen analyses van wetten dieren?

Een van de meest effectieve manieren om de kansen voor in beslag genomen wilde dieren te verbeteren, is simpel: kijk of de wetten van een land overeenkomen met wat internationaal als best practices worden gezien.

Deze analyse brengt in kaart waar wetten geredde dieren al goed beschermen, waar belangrijke beschermingsmaatregelen ontbreken, en waar aanpassingen kunnen zorgen dat de autoriteiten effectiever kunnen optreden.

Het doel gaat verder dan de wetgeving verbeteren, namelijk ook om ervoor te zorgen dat geredde dieren de juiste zorg krijgen, dat bewijsmateriaal wordt bewaard zodat criminelen kunnen worden vervolgd, en dat wilde dieren de best mogelijke kans krijgen om te herstellen en weer vrijgelaten te worden.

De theorie in de praktijk brengen

Tijdens het CARE-project hebben verschillende landen – Brazilië, Congo, Guyana en Uganda – met steun van IFAW en Legal Atlas een analyse van de huidige wetgeving uitgevoerd. Brazilië laat goed zien wat er mogelijk is. Samen met Legal Atlas en de Braziliaanse autoriteiten heeft IFAW 42 wetten, voorschriften en decreten onder de loep genomen die betrekking hebben op de inbeslagname van wilde dieren.

Uit de analyse bleek dat Brazilië op verschillende gebieden al goed presteert, maar er zijn ook mogelijkheden om de bescherming nog verder te verbeteren. Toen de bevindingen in maart 2026, tijdens een nationaal symposium, werden gedeeld met de autoriteiten voor wilde dieren, leidden ze tot productieve discussies over mogelijke wijzigingen. Ook was er veel interesse om dit werk voort te zetten.

Dat is precies waar zo'n analyse van wetten voor is bedoeld: niet om kritiek te leveren op huidige structuren, maar om overheden te helpen voortbouwen op wat al goed werkt.

Elke succesvolle reddingsactie moet eindigen met een dier dat op weg is naar herstel; niet met een dier dat nieuwe risico’s loopt omdat de systemen niet goed genoeg zijn om hem te beschermen.

Door overheden te helpen de wetten en procedures rond de inbeslagname van wilde dieren te versterken, zorgt IFAW ervoor dat de reddingsactie niet stopt zodra de smokkelaars zijn gearresteerd. Het gaat door in elke fase van de zorg, waardoor meer dieren de kans krijgen om te genezen, waar mogelijk terug te keren naar het wild en weer hun rol te spelen in gezonde ecosystemen.

De best practices zijn ontwikkeld door IFAW in samenwerking met Legal Atlas via het Confiscated Animals Rescue & Enforcement (CARE)-project – een wereldwijd project dat erop is gericht om hulpverleners in de praktijk te helpen bij het diervriendelijk en veilig omgaan met in beslag genomen dieren. Dit project is mogelijk gemaakt dankzij de steun van het Bureau of International Narcotics and Law Enforcement Affairs van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken.