Behoud van leefgebieden
Welke invloed heeft windenergie op wilde dieren in Afrika?
Welke invloed heeft windenergie op wilde dieren in Afrika?
30 maart 2026
Met een bijdrage van Peter Borchert, schrijver en natuurbeschermer
Afrika is steeds meer aan het overstappen naar hernieuwbare energie. Windenergie is daarbij een essentieel onderdeel van de oplossing. Slecht opgezette windparken kunnen echter ernstige risico’s vormen voor wilde dieren, vooral voor vogels en vleermuizen.
Gelukkig kunnen de meeste van deze risico’s worden voorkomen door betere locaties te kiezen, betere ontwerpen te gebruiken, en praktische maatregelen te nemen. Dit staat allemaal in IUCN's richtlijnen voor hernieuwbare energie en biodiversiteit.
Klimaat en natuurbehoud moeten samen gaan
Klimaatbestendigheid staat centraal in IFAW's Room to Roam-initiatief, dat tot doel heeft om Afrikaanse landschappen te beschermen in het belang van zowel mensen als wilde dieren. Afrika bevindt zich nu al in de frontlinie van de klimaatverandering, ze ondervinden de meeste gevolgen ervan. Hierdoor is de overgang naar schone energie dringend en noodzakelijk.
Windenergie wordt steeds meer gebruikt door heel Afrika. Het is een betrouwbare en milieuvriendelijke manier om elektriciteit op te wekken. Landen als Zuid-Afrika, Egypte, Marokko, Kenia en Namibië lopen hierin voorop. Het continent heeft een technisch windpotentieel van meer dan 59.000 GW (gigawatt). Hiermee kan meer dan 250 keer zo veel energie worden opgewekt als waar vraag naar is, volgens de International Finance Corporation.
Windenergie zal een bepalende rol spelen in de toekomst van energievoorziening in Afrika. De manier waarop dit wordt ontwikkeld is hierbij net zo belangrijk als de snelheid waarmee het gebeurt.
Een windmolenpark in Jeffreys Bay, gemeente Kouga, Zuid-Afrika.
De verborgen risico’s van windenergie
Geen enkele vorm van energie is zonder gevolgen, zoals blijkt uit het nieuwste rapport van IPCC over klimaatmitigatie. Hoewel windenergie de uitstoot van fossiele brandstoffen voorkomt, kan het de natuur schaden als projecten slecht worden opgezet.
Vogels en vleermuizen lopen het grootste risico. Botsingen met de wieken van windmolens, verstoring van hun leefgebied en slecht aangelegde hoogspanningskabels dragen allemaal bij aan sterfte van de dieren. Dit wordt beschreven in de richtlijnen voor windenergie van BirdLife International.
Grote zweefvogels, zoals gieren en adelaars, zijn extra kwetsbaar. Ze vliegen langs bergkammen en via luchtstromen, waarbij ze vaak door gebieden met windturbines komen. Omdat deze soorten zich langzaam voortplanten, kan zelfs een kleine stijging in de sterfte onder volwassen dieren ernstige gevolgen hebben voor de hele populatie.
Trekkende soorten krijgen extra problemen als windparken belangrijke vliegroutes kruisen. Vleermuizen lopen niet alleen risico op botsingen, maar ook op drukletsel door snelle veranderingen in de luchtdruk bij bewegende bladen.
De risico’s reiken bovendien verder dan windturbines. Hoogspanningsleidingen kunnen zorgen voor botsingen en elektrocutie, vooral bij grote vogels zoals gieren.
Oplossingen die in de praktijk werken
De kernboodschap is duidelijk: windenergie en natuurbehoud sluiten elkaar niet uit. Met de juiste aanpak kunnen beide succesvol zijn.
De meest effectieve strategie is een gelaagde aanpak, waarbij zorgvuldige locatiekeuze, een degelijk ontwerp, operationele maatregelen en voortdurende monitoring worden gecombineerd.
Begin bij de locatie. Het vermijden van risicovolle gebieden is de allerbelangrijkste stap. Knooppunten van migratie, vliegroutes, wetlands en belangrijke leefgebieden moeten al in de vroegste planningsfase worden uitgesloten van ontwikkeling.
Gebruik gerichte maatregelen. Uit onderzoek blijkt dat de gevolgen voor wilde dieren vaak bij specifieke windturbines optreden. Daardoor zijn gerichte oplossingen heel effectief.
Een van de meest veelbelovende manieren is ‘shutdown on demand’, waarbij turbines tijdelijk worden stilgelegd als er kwetsbare diersoorten in de buurt komen. Dit kan het aantal dode vogels flink verminderen, met minimale gevolgen voor de energieopwekking.
Investeer in praktische innovatie. Eenvoudige, kosteneffectieve maatregelen kunnen een groot verschil maken. Het is aangetoond dat het zwart schilderen van slechts één wiek het aantal botsingen met vogels vermindert.
In sommige regio’s houden getrainde lokale waarnemers de natuur in de gaten en zorgen ze ervoor dat turbines worden uitgeschakeld als dat nodig is. Dit zorgt voor werkgelegenheid en beschermt tegelijkertijd diersoorten.
Maak de infrastructuur veiliger. Door hoogspanningskabels vogelvriendelijk te ontwerpen en om te bouwen, kun je het risico op elektrocutie en botsingen drastisch verminderen, vooral voor gieren.
Kijken naar het bredere ecosysteem
Hoewel vliegende dieren het grootste directe risico lopen, hebben windparken ook gevolgen voor dieren op de grond door het verlies en de versnippering van hun leefgebieden en door verstoring.
Met een zorgvuldige planning kunnen deze gevolgen tot een minimum worden beperkt. Door kwetsbare leefgebieden te vermijden en de ecologische verbindingen in stand te houden, zorg je ervoor dat dieren zich naast de energie-infrastructuur kunnen blijven verplaatsen en goed kunnen gedijen.
Een slimmere weg vooruit
Windenergie zal centraal staan in de klimaatneutrale toekomst van Afrika. Schone energie mag echter niet ten koste gaan van de biodiversiteit.
Het bewijs is duidelijk: de schadelijkste effecten van windparken zijn grotendeels te voorkomen. Met slimme planning en bewezen oplossingen kan hernieuwbare energie worden ontwikkeld op een manier die de natuur beschermt en gemeenschappen ondersteunt.
De vraag is niet of Afrika windenergie moet uitbreiden, maar of we dat kunnen doen op een manier die de soorten en ecosystemen beschermt die ons allemaal in leven houden.
Gerelateerde content
Zonder jouw steun kunnen wij ons werk niet doen. Geef nu voor het verbeteren van de leefomstandigheden voor dieren.