De routes die tijgers in India met elkaar verbinden

Wat er nodig is om die routes open te houden, is niet altijd direct duidelijk.

Tijdens een recent bezoek aan het Nawegaon-Nagzira-gebied brachten IFAW-collega’s uit India, Kenia en Zimbabwe tijd door met lokale gemeenschappen. Deze mensen wonen dicht bij het leefgebied van de tijger.

Gezinnen verwelkomden ons met eten en drinken. Vrouwen lieten ons trots de honing, kurkuma, ingemaakte producten en andere waren zien die ze via kleine bedrijfjes produceren en op lokale markten verkopen. We zagen ook hoe gezinnen verbeterde kookfornuizen en LPG gebruiken. Daardoor hoeven ze minder brandhout uit de omliggende bossen te verzamelen.

Deze veranderingen maken deel uit van een veel grotere inspanning voor natuurbehoud. Om de leefgebieden van tijgers met elkaar verbonden te houden, moeten we begrijpen hoe dieren het landschap gebruiken. We moeten ook de bedreigingen aanpakken die ze onderweg tegenkomen, en samenwerken met de mensen die deze gebieden met de tijgers delen.

We creëren kansen die de druk op de bossen verminderen, en verlagen het risico op ontmoetingen met wilde dieren. Zo stellen we gemeenschappen in staat om mee te denken over oplossingen voor natuurbehoud.

Ons bezoek bood ook de kans om van elkaar te leren in het kader van Zuid-Zuid-samenwerking. De wilde dieren en landschappen van India, Kenia en Zimbabwe zijn verschillend, maar veel vragen komen overal terug. Hoe kunnen wilde dieren zich blijven verplaatsen door steeds meer versnipperde landschappen? Hoe kunnen gemeenschappen profiteren van natuurbehoud? Wat kunnen mensen die in een bepaald landschap werken, leren van anderen die elders met soortgelijke uitdagingen te maken hebben?

Een herstellende populatie heeft bewegingsruimte nodig

In het landschap in Centraal-India leeft ongeveer 37% van de Indiase tijgerpopulatie. Het vormt een cruciaal netwerk van beschermde gebieden en de leefgebieden die deze met elkaar verbinden. Binnen deze regio speelt het Nawegaon-Nagzira-landschap een belangrijke rol. Het is een verbindingsschakel tussen tijgerpopulaties. Individuele dieren kunnen zich verspreiden, prooi en partners vinden en territoria afbakenen. Zo dragen ze bij aan de genetische gezondheid van de bredere populatie.

Bewegen is essentieel voor het leven van een tijger. Het navigeren door dit landschap wordt echter steeds ingewikkelder. Tijgers trekken door bossen, landbouwgebieden, bufferzones en de gebieden rondom zo’n 89 dorpen.

Al 15 jaar werken IFAW en Wildlife Trust of India (WTI) samen met lokale gemeenschappen, de bosbouwdienst en andere partners. Het doel is om beter te begrijpen hoe tijgers dit gebied gebruiken en om bedreigingen te verminderen. In 2011 voerden teams het eerste onderzoek naar de aanwezigheid van tijgers in het gebied uit. Daardoor ontstond een duidelijker beeld van waar de tijgers zich bevinden. Dit legde de basis voor langetermijnmaatregelen voor natuurbehoud.

Het herstel sinds die tijd is bemoedigend. In 2015 waren er naar schatting 2 of 3 tijgers in het Nawegaon-Nagzira-gebied. Uit de jaarlijkse monitoring door het beheer van de Nawegaon-Nagzira Tiger Reserve bleek in 2025 dat er 21 tijgers waren. Het doel van dit werk is echter niet alleen om het aantal tijgers te vergroten.

Naarmate de populaties zich herstellen, hebben individuele dieren voldoende ruimte nodig. Ze moeten territoria afbakenen, aan prooi komen, partners vinden en zich naar andere leefgebieden verspreiden. Een vrouwtjestijger heeft ongeveer 20 tot 30 vierkante kilometer nodig. De oppervlakte hangt af van de omstandigheden in het leefgebied en de beschikbaarheid van prooidieren. Zonder veilige verbindingen naar andere geschikte leefgebieden kunnen herstellende populaties steeds meer geïsoleerd raken.

Het beschermen van deze routes gaat er dus om de omstandigheden te creëren waarin een tijgerpopulatie zichzelf in stand kan houden. Gezonde populaties hebben individuele dieren nodig die zich tussen leefgebieden verplaatsen. Ze moeten andere tijgers tegenkomen en bijdragen aan de genetische diversiteit in het hele gebied.

Begrijpen hoe tijgers het landschap gebruiken

Het beschermen van een corridor begint met begrijpen hoe dieren deze gebruiken. Het werk van IFAW en WTI volgt twee nauw met elkaar verbonden prioriteiten. Het gaat om het monitoren en beschermen van wildcorridors, en het verminderen van conflicten tussen mensen en wilde dieren. Beide zijn afhankelijk van betrouwbare informatie over waar dieren zich bevinden, welke routes ze gebruiken en de bedreigingen waarmee ze onderweg te maken hebben.

Wildcamera's zijn een belangrijk onderdeel om dit beeld in kaart te brengen. Omdat elke tijger een uniek strepenpatroon heeft, kunnen beelden teams helpen vast te stellen welke individuele dieren er in verschillende delen van het landschap voorkomen.

In plaats van één enkele tijger te volgen op zijn tocht van het ene reservaat naar het andere, brengen onderzoeken die over meerdere seizoenen worden uitgevoerd bredere patronen aan het licht. Deze patronen laten zien hoe tijgers corridors buiten de beschermde gebieden gebruiken. Daaronder vallen ook routes door landschappen waar mensen de boventoon voeren.

Die gegevens kunnen de autoriteiten van het Bosbeheer helpen om weloverwogen beslissingen te nemen over waar bescherming het hardst nodig is. Gecombineerd met informatie over gemeenschappen, infrastructuur en eerdere incidenten, kan het ook helpen om gebieden te identificeren waar mensen en wilde dieren elkaar vaker tegenkomen. In die gebieden kunnen maatregelen toekomstige conflicten verminderen.

Een corridor ziet er op een natuurbeschermingskaart misschien uit als een lijn, maar voor wilde dieren is het een levend landschap. Alleen als we weten of dieren deze ruimtes daadwerkelijk gebruiken, kunnen we zien of dat landschap nog steeds verbonden is.

Bedreigingen onderweg verminderen

Monitoring helpt ook om maatregelen ter plaatse te ondersteunen. Veldteams en medewerkers van het Ministerie van Bosbouw lopen door het gebied op zoek naar gevaren. Ze zoeken naar valstrikken, vogelvallen en illegale elektrische hekken die wilde dieren kunnen verwonden of doden.

Tijdens 175 patrouilles om valstrikken en elektrodraad op te sporen, hebben de teams meer dan 1.050 kilometer afgelegd in 77 bosgebieden. Ze ontdekten en verwijderden 174 valstrikken. Dit werk vermindert het directe gevaar voor tijgers en voor de vele andere diersoorten die zich door hetzelfde gebied bewegen.

Ook hoefdieren en andere wilde dieren zijn afhankelijk van de corridors. Ze dragen bij aan gezonde ecosystemen en houden de prooidieren in stand waar grote roofdieren van leven. Het beschermen van de verbindingen gaat dus niet alleen om het bieden van een doorgang voor tijgers. Het gaat om het in stand houden van een functionerend landschap dat de bewegingsvrijheid en het voortbestaan van veel diersoorten ondersteunt.

Gemeenschappen staan centraal in de verbinding

De bossen rond Nawegaon-Nagzira zijn geen lege ruimtes tussen beschermde gebieden. Hier wonen mensen. Ze stichten gezinnen, verdienen hun brood en zijn afhankelijk van natuurlijke hulpbronnen. Hun leven is nauw verbonden met de gezondheid van het landschap, en hun betrokkenheid is essentieel voor de toekomst ervan.

Van oudsher trokken veel gezinnen het bos in om brandhout en andere grondstoffen te verzamelen. Dit vergrootte de druk op het leefgebied van de tijger. Ook nam de kans op gevaarlijke interacties met wilde dieren toe. Om die afhankelijkheid te verminderen, is meer nodig dan om mensen te vragen hun gebruik van het bos aan te passen. Er zijn praktische alternatieven nodig die hun levensonderhoud ondersteunen en coëxistentie mogelijk maken.

Door de jaren heen hebben IFAW en WTI samengewerkt met zelfhulpgroepen uit de gemeenschap om hun levensonderhoud te versterken via duurzaam geoogste bosproducten en andere initiatieven. Tijdens ons bezoek was de trots die de vrouwen in hun werk legden onmiskenbaar. Ze verwelkomden ons in hun huizen, deelden eten en drinken met ons, en lieten ons zien welke producten ze maken en op lokale markten verkopen, zoals honing en kurkuma.

Voor sommige groepen zijn deze initiatieven uitgegroeid tot belangrijke alternatieve inkomstenbronnen. Het principe is simpel: als mensen duurzame manieren hebben om hun brood te verdienen die minder druk op de bossen leggen, profiteren zowel de gemeenschappen als de wilde dieren daarvan.

We zagen nog een voorbeeld in een van de huizen die we bezochten. Verbeterde kookfornuizen en toegang tot vloeibaar petroleumgas (LPG) hebben gezinnen geholpen om minder afhankelijk te worden van brandhout uit het bos. Tussen 2011 en 2020 zijn er meer dan 6.000 verbeterde kookfornuizen geïnstalleerd in dorpen in de bredere gebieden Nawegaon-Nagzira en Tadoba-Andhari. Er waren ook inspanningen om LPG-aansluitingen mogelijk te maken met steun van de overheid.

Voor vrouwen, die van oudsher een groot deel van het brandhout verzamelen, kan deze verandering bijzonder betekenisvol zijn. Leden van de gemeenschap hebben verteld dat ze nu minder tijd in het bos doorbrengen om hout te verzamelen. Daardoor lopen ze minder kans om wilde dieren tegen te komen en hebben ze meer tijd voor hun gezin, het boerenleven en andere activiteiten.

Dit zijn alledaagse veranderingen. Ze hangen nauw samen met het grotere plaatje van natuurbehoud. De mensen die in de buurt van het leefgebied van de tijger wonen, staan niet los van natuurbehoud. Ze behoren juist tot de belangrijkste partners en hoeders ervan.

Vreedzame samenleving mogelijk maken

Nu tijgerpopulaties herstellen en dieren zich door gedeelde landschappen verplaatsen, wordt het steeds belangrijker om conflicten tussen mensen en wilde dieren te voorkomen en erop te reageren. Behoud van de verbondenheid mag niet ten koste gaan van de mensen die langs deze wildcorridors wonen. Gemeenschappen hebben informatie, middelen en steun nodig om veilig te kunnen reageren als er wilde dieren in de buurt zijn.

Het project werkt samen met gemeenschappen, scholen en mensen in de frontlinie om die capaciteit op te bouwen. Voorlichtingscampagnes hebben via 102 programma’s in 40 dorpen en 37 scholen meer dan 13.000 mensen bereikt. Er zijn borden geplaatst op plekken waar vaak conflicten ontstaan.

Rapid Response Teams (teams die snel in actie kunnen komen) werken sinds 2017 ook samen met gemeenschappen en autoriteiten om in te grijpen als wilde dieren gebieden betreden die door mensen worden gebruikt.

In één geval kozen twee vrouwtjesluiaarden plekken in dorpen uit om hun welpjes ter wereld te brengen. De ene beviel in een verlaten huis en de andere in een waterloop. In plaats van ze te vangen of te verplaatsen, hebben het responsteam en de bosdienst de gebieden beveiligd. Ze hielden de routes naar het bos veilig, hielden de dieren in de gaten en hielden de dorpsbewoners op de hoogte. Beide moederluipaarden verlieten uiteindelijk vrijwillig de dorpen en keerden met hun welpjes terug naar het bos.

Het is goed om te onthouden dat samenleven niet altijd betekent dat je wilde dieren moet uitschakelen als ze dichtbij mensen komen. Soms betekent het juist dat je genoeg ruimte, kennis en geduld moet hebben om een dier de kans te geven zelf de weg naar huis te vinden.

Ervaring omzetten in blijvende bescherming

Bescherming op de lange termijn is ook afhankelijk van het versterken van de mensen en instellingen die verantwoordelijk zijn voor het beheer van deze landschappen. IFAW en WTI bieden training, uitrusting en technische ondersteuning aan het personeel van het Forest Department in de frontlinie. Zo kunnen ze misdrijven tegen wilde dieren beter voorkomen, conflicten aanpakken, en dieren beschermen die zich door het landschap verplaatsen. 

Tijdens het project kregen 810 boswachters training via programma's tegen wildlife crime en een introductie in het bestrijden van valstrikken en elektrische vallen. Net zo belangrijk is dat de ervaring die in het veld is opgedaan, wordt gebruikt om de aanpak van deze bedreigingen te versterken en te standaardiseren. Zo worden succesvolle methoden een vast onderdeel van de bescherming van wilde dieren op de lange termijn.

Zo kunnen individuele maatregelen een impact hebben die verder reikt dan één patrouille of één verbindingsroute. Kennis die is opgedaan door jarenlange praktijkervaring kan de systemen versterken die verantwoordelijk zijn voor de bescherming van wilde dieren in het hele landschap.

Leren in verschillende landschappen

Tijdens ons bezoek aan Nawegaon-Nagzira kwamen IFAW-collega’s uit India, Kenia en Zimbabwe bij elkaar. Zij werken in landschappen waar gemeenschappen samenleven met verschillende diersoorten. Zij hebben echter veel van dezelfde uitdagingen. In Oost- en Zuid-Afrika zet het Room to Roam-initiatief van IFAW zich in om landschappen voor olifanten en andere wilde dieren veilig te stellen.

Dit initiatief verbindt deze gebieden met elkaar en ondersteunt de mensen die ernaast leven. In Centraal-India zijn tijgers, hun prooidieren en andere wilde dieren afhankelijk van aaneengesloten leefgebieden. Deze gebieden reiken verder dan de grenzen van beschermde gebieden.

Oplossingen kun je niet zomaar van het ene gebied naar het andere overnemen. Gesprekken met vrouwen die trots hun zelfgemaakte producten lieten zien, toonden hoe huishoudelijke veranderingen de afhankelijkheid van bosbronnen kunnen verminderen. Ook het uitwisselen van ervaringen met collega’s in India en Afrika liet zien hoeveel we van elkaar kunnen leren. Kennis over natuurbehoud verspreidt zich ook, tussen gemeenschappen, landen en mensen die met soortgelijke vragen over verbondenheid en samenleven worstelen.

De routes vrij houden

Het herstel van de tijgers in het Nawegaon-Nagzira-landschap is een teken van vooruitgang. Dit herstel brengt ook meer verantwoordelijkheid met zich mee. Gezonde tijgerpopulaties hebben ruimte nodig om zich te verspreiden. Ze hebben toegang tot prooidieren en partners nodig. Verbindingen met andere populaties zijn ook belangrijk. Mensen die naast de wilde dieren leven, moeten de middelen en kansen hebben om mee te werken aan oplossingen voor natuurbehoud.

Cameravallen en veldonderzoeken helpen teams te begrijpen hoe tijgers de ruimtes tussen beschermde gebieden gebruiken. Rangers en medewerkers van het Bosbouwdepartement verwijderen strikken en andere gevaren. Gemeenschappen ontwikkelen manieren van levensonderhoud die de druk op de bossen verminderen. Gezinnen kiezen voor alternatieven voor het verzamelen van brandhout. Lokale teams bouwen hun vermogen op om te reageren wanneer wilde dieren en mensen dicht bij elkaar komen.

Samen vormen deze acties meer dan een corridor op een kaart. Ze helpen een levend, verbonden landschap in stand te houden. Daar kunnen tijgers zich verplaatsen. Populaties van wilde dieren blijven gezond. Andere soorten gedijen. Mensen bouwen er veilige, duurzame levens.

De toekomst van de Indiase tijgers wordt niet alleen binnen beschermde gebieden veiliggesteld. Die hangt af van de verbindingsroutes daartussen. En van de mensen die elke dag hard werken om die routes open te houden.