Hoe eeuwenoud natuurbehoud vorm geeft aan klimaatactie in het Midden-Oosten

In een studie die eerder dit jaar werd gepubliceerd, werd onderzocht hoe doejongs de koolstofopname en -opslag in de zeegrasvelden van Bahrein kunnen beïnvloeden. In Bahrein leeft een van 's werelds belangrijkste doejongpopulaties.

Het onderzoek werd geleid door onderzoekers van de Yale School of the Environment en Nuwat for Environmental Research & Education en werd gesteund door IFAW en partners. Het suggereert dat een gezonde doejongpopulatie de koolstofvoordelen van deze zeegrasecosystemen meer dan zou kunnen verdubbelen.

Het onderzoek geeft een belangrijk inzicht dat verder reikt dan één enkele soort of leefgebied. Dieren zijn niet zomaar bewoners van een ecosysteem; ze helpen het juist te laten functioneren.

Bij doejongs beïnvloeden het grazen en het recyclen van voedingsstoffen de groei van zeegras en de kringloop van koolstof door het ecosysteem. Andere soorten spelen andere ecologische rollen, maar de algemene les is hetzelfde. Als je deze verbanden begrijpt, krijg je een vollediger beeld van wat je eigenlijk beschermt als je de natuur in stand houdt. 

Het beschermen van individuele dieren is op zich al belangrijk. Als gezonde populaties echter hun natuurlijke rol kunnen vervullen, strekken de voordelen zich uit over hele ecosystemen. Ze komen ook ten goede aan de mensen die ervan afhankelijk zijn.

Dat roept een belangrijke vraag op voor natuurbehoud in het Midden-Oosten: hoe herstellen we systemen die deze relaties generaties lang in stand kunnen houden?

Leren van Hima

Hima is een traditioneel, gemeenschapsgericht systeem voor het beheer van natuurlijke hulpbronnen. Het is diep geworteld op het Arabische Schiereiland en in het bredere Midden-Oosten. Al eeuwenlang worden verschillende vormen van Hima gebruikt om gedeelde hulpbronnen zoals weidegronden, bossen en water te beheren. Men zoekt daarbij een evenwicht tussen het gebruik ervan en de voortdurende bescherming.

Het gebruik verschilt per plek en tijd, maar het principe blijft relevant: mensen die afhankelijk zijn van een landschap en haar natuurlijke hulpbronnen kunnen ook een belangrijke rol spelen in het beheer ervan. Dit vervangt niet de essentiële rol van overheden, milieubeleid of beschermde gebieden. Het erkent juist dat duurzaam natuurbehoud ook afhangt van de mensen die naast wilde dieren leven en vaak generaties aan kennis over die plekken bezitten.

De moderne heropleving van Hima laat zien hoe deze benaderingen elkaar kunnen aanvullen.

In veel opzichten is dit eerder een heropleving dan een nieuw idee. Overal op het Arabische Schiereiland hebben herders van stammen van oudsher tijdelijke beperkingen op het begrazen ingesteld. Zo beschermden ze de gemeenschappelijke weidegronden en gaven ze de grond de kans om te herstellen. 

Nu zoeken gemeenschappen opnieuw naar manieren om overbegrazing te voorkomen en de schaarse hulpbronnen in de woestijn te behouden. Praktijken die in deze traditie geworteld zijn, zijn weer helemaal actueel.

Hier in Oman is er nog een voorbeeld van hoe lang het gemeenschapsbeheer al bestaat. Het eeuwenoude Aflaj-systeem van waterkanalen die door zwaartekracht worden aangedreven, wordt nog steeds gebruikt. Het systeem leidt water uit natuurlijke bronnen en ondergrondse waterlagen naar landbouwgrond en gemeenschappen. 

Hima en Aflaj zijn verschillende systemen, die beide laten zien hoe gemeenschappen al heel lang samen hun schaarse natuurlijke hulpbronnen beheren. Dit doen ze met het oog op de toekomst.

Natuurbehoud moet op meerdere niveaus plaatsvinden

Het regionale perspectief is belangrijk. Veel milieu-uitdagingen passen niet binnen bestuurlijke grenzen. Migrerende dieren steken grenzen over. Watersystemen, weidegronden, kustlijnen en ecologische processen verbinden gemeenschappen en landen.

Klimaatverandering zet deze relaties nog meer onder druk. Het beïnvloedt wanneer en waar dieren zich verplaatsen, en welke hulpbronnen er beschikbaar zijn voor zowel wilde dieren als mensen. 

Natuurbehoud moet daarom op meerdere niveaus tegelijk plaatsvinden. Overheden spelen een essentiële rol bij beleid, planning en bescherming. Wetenschappers kunnen ons helpen ecologische veranderingen te begrijpen, en te bepalen waar maatregelen het meeste effect hebben. Gemeenschappen brengen kennis, ervaring en het langetermijnbeheer mee dat ervoor zorgt dat natuurbehoud standhoudt.

Er is een belangrijk verband tussen deze lange traditie van natuurbeheer en de opkomende wetenschap die we tijdens de Oman Climate Week hebben besproken. Nieuw onderzoek helpt ons relaties te begrijpen die historisch gezien moeilijk in cijfers uit te drukken waren. Denk aan de invloed die dieren kunnen hebben op de koolstofcyclus en de veerkracht van ecosystemen. Tegelijkertijd kan de wetenschap alleen niet de voorwaarden creëren om natuurbehoud duurzaam te maken.

Hima herinnert ons eraan dat het beschermen van de natuur niet betekent dat mensen ervan moeten worden gescheiden. In veel landschappen hangt succesvol natuurbehoud af van het combineren van wetenschappelijk bewijs met lokale kennis. Gemeenschappen moeten ook een betekenisvolle rol spelen bij het in stand houden van de wilde dieren en natuurlijke hulpbronnen om hen heen.

Ik heb het belang hiervan met eigen ogen gezien. Ik werkte jarenlang rond Deir Mar Musa al-Habashi en de omliggende weidegronden in Syrië. Formele systemen slagen er soms niet in om duurzaam beheer te garanderen. Hima kan dan helpen. 

Hima herstelt wat ik zie als een "infrastructuur van verbondenheid". Die is geworteld in de relaties tussen mensen en locaties. Lokale kennis, verhalen, gebruiken, taal, tradities en identiteit staan niet los van natuurbehoud. Ze kunnen juist helpen om een gemeenschap in staat te stellen het natuurbehoud in stand te houden. 

Onderzoek uit Bahrein en de Hima-traditie pakken deze uitdaging vanuit verschillende hoeken aan, maar komen tot een vergelijkbare conclusie. Gezonde ecosystemen zijn afhankelijk van de relaties tussen dieren, leefgebieden en mensen. Het beschermen van individuele dieren, het in stand houden van gezonde wildpopulaties en het behouden van goed functionerende ecosystemen zijn essentieel. Ook het ondersteunen van de mensen die ermee samenleven is een onlosmakelijk onderdeel van het opbouwen van veerkracht.

Nu landen in het Midden-Oosten nadenken over hoe ze op klimaatverandering kunnen reageren en tegelijk de biodiversiteit kunnen beschermen, is er een kans. Ze kunnen zowel nieuwe wetenschappelijke inzichten als de eigen tradities van de regio op het gebied van natuurbeheer benutten. Dit kan ervoor zorgen dat wilde dieren niet alleen worden gezien als iets dat door klimaatverandering verloren kan gaan. De dieren kunnen namelijk ook een rol spelen bij het creëren van een veerkrachtigere toekomst. Dit geldt ook voor gezonde ecosystemen en lokale gemeenschappen.

Terwijl er beleid wordt ontwikkeld en beslissingen worden genomen, is er nu ook werk aan de winkel. In het Midden-Oosten en Noord-Afrika zet IFAW zich in om samen te brengen wat bij elkaar hoort: wetenschappelijk onderbouwde kennis, en gemeenschappen die kennis, zeggenschap en kansen hebben om natuurbehoud vorm te geven in de gebieden waar zij leven.