Gieren: schoonmakers van de natuur en speurders van wilde dieren

Tijdens de CITES CoP20 in 2025 zijn zowel de witruggier als Rüppells gier overgeplaatst van Bijlage II naar Bijlage I – het hoogste beschermingsniveau. Dit gebeurde naar aanleiding van de gigantische afname van hun populaties: in 40 jaar tijd is het aantal witruggieren met maar liefst 81% gedaald en het aantal Rüppells gieren met maar liefst 92,5%.

Vergiftiging, verlies van leefgebied en stroperij blijven de belangrijkste oorzaken. Bij een berucht incident in Gonarezhou National Park in Zimbabwe werden in één keer 181 tot 190 gieren vergiftigd. In Kruger National Park in Zuid-Afrika vonden soortgelijke tragedies plaats. 

Een zege bij CITES CoP20

“Gieren staan op het punt van uitsterven. Hun populatie is enorm teruggelopen door vergiftiging, verlies van leefgebied en illegale handel”, zegt Jason Bell, Executive Vice President van IFAW.

Gieren volgen in Hwange: wetenschap in werking

In november 2025 werkte IFAW samen met BirdLife Zimbabwe en ZimParks om zes gieren te voorzien van satellietzenders: vier die waren gevangen in Hwange National Park en twee vogels uit Kuimbashiri bij Harare die waren gerehabiliteerd. Er zijn nu nog maar ongeveer 40.000 Afrikaanse witruggieren in zuidelijk Afrika. Door hun bewegingen te volgen, kunnen we bedreigingen, belangrijke plekken en gebieden die bescherming nodig hebben beter in kaart brengen.

Het tag-team begon vroeg in de ochtend, voordat de gieren op zoek gingen naar eten. Ze zetten een net op als val, en daarbij legden ze aas: een koedoe-karkas dat ze ergens anders in het park hadden gevonden. Vanuit de lucht zien de gieren het aas en komen ze naar beneden, vaak achter meer brutale soorten zoals wouwen aan.

Na ongeveer een uur waren vier gieren lichtjes verstrikt geraakt in het net. Ze werden voorzichtig bevrijd, er werden wat monsters genomen en ze kregen satellietzenders om. Deze geven elk uur de locatie van de vogels door, zodat je hun vliegroutes en afgelegde afstanden kunt zien.

“Het is echt bijzonder om een gier van dichtbij te zien”, zegt Benhilda Antonio van BirdLife Zimbabwe. “Het taggen laat zien hoe wetenschap en veldwerk samengaan om deze vogels een toekomst te geven.”

Al binnen een paar dagen zag het team verbaasd hoe ver de gieren vlogen. Twee vogels vlogen helemaal naar Botswana, terwijl drie anderen in minder dan drie dagen meer dan 1000 kilometer aflegden. Ze kwamen allemaal terug naar Hwange National Park.

Gieren als speurders van wilde dieren

Gieren kunnen kadavers (dode dieren) tot op 10 kilometer afstand ruiken. Dat maakt ze de perfecte biologische sensoren voor het opsporen van dode wilde dieren. Als vogels met een satellietzender stil blijven staan, wordt dat als een hotspot geregistreerd. Deze hotspots helpen rangers om te bepalen waar er dode dieren zijn, of ze een natuurlijke dood zijn gestorven of door stroperij, en welke gebieden extra patrouilles nodig hebben.

"IFAW en ZimParks gebruiken ruimtelijke hulpmiddelen in 'realtime' zodat rangers zich kunnen richten op bekende probleemgebieden. Gieren helpen ons om te vinden wat stropers proberen te verbergen," zegt dr. Henry Ndaimani, IFAW's wereldwijde programmamanager voor landschapsbehoud.

In Hwange helpt het EarthRanger-platform ons met de nieuwste technologie om de verplaatsingen van gieren goed in de gaten te houden. Vanuit de EarthRanger-controlekamer in het hoofdkamp van Hwange kunnen de natuurbeschermingsteams de vogels 24 uur per dag volgen.

Het personeel van de meldkamer ziet niet alleen de bewegingen van de gieren in realtime op hun schermen, maar krijgt ook meteen een melding op hun telefoon als er groepen ontstaan. Dit betekent dat belangrijk gedrag zoals het verzamelen bij kadavers, bijna nooit wordt gemist. Zo krijgen we bijna direct informatie die een groot verschil maakt bij het beschermen van deze cruciale aaseters.

Voor parkrangers zijn de gegevens echt een doorbraak. Door het in kaart brengen van groepen ontstaat een bijna compleet overzicht van de sterfte onder wilde dieren in het park, een zeer waardevol hulpmiddel voor natuurbescherming en het tegengaan van stroperij.

Kijken naar de toekomst

Het monitoren van gieren is een belangrijk onderdeel van IFAW's initiatief Room to Roam, dat zich inzet voor het behoud van aaneengesloten landschappen waar wilde dieren zich vrij en veilig kunnen bewegen. Door technologie, wetenschap en veldpatrouilles te combineren, versterkt Room to Roam hele ecosystemen – niet alleen voor olifanten en roofdieren, maar ook voor aaseters die de basis vormen voor een gezond ecosysteem.

De samenwerking tussen IFAW, BirdLife Zimbabwe en ZimParks is een zeer belangrijke stap voorwaarts. De gieren in Afrika staan op een kantelpunt, maar met behulp van wetenschap, samenwerkingsverbanden met lokale gemeenschappen en krachtige internationale beschermingsmaatregelen kan hun lot worden gekeerd van achteruitgang naar herstel.