Afrikaanse bosolifant
De Afrikaanse bosolifant, of simpelweg de bosolifant, leeft in de dichte tropische bossen van Afrika ten zuiden van de Sahara. Hier is hij ongeveer 20 uur per dag op zoek naar eten. Hoewel hij vroeger werd gezien als een ondersoort van de Afrikaanse savanneolifant, laten nieuwe studies zien dat het twee verschillende soorten zijn. Ze zijn genetisch net zo verschillend als de Aziatische olifant en de wolharige mammoet.
In vergelijking met savanneolifanten zijn bosolifanten kleiner; ook hebben ze rondere oren en rechtere slagtanden. Bosolifanten wegen 2.000 tot 5.000 kilo en zijn meestal zo'n 2,5 tot 3 meter hoog. Ze hebben ook meer teennagels dan savanneolifanten: vijf aan hun voorpoten en vier aan hun achterpoten. Savanneolifanten hebben maar vier teennagels aan hun voorpoten en drie aan hun achterpoten.
De Afrikaanse bosolifant leeft in een familiegroep van maximaal 20 dieren onder leiding van een dominant vrouwtje. Hij voedt zich met bladeren, gras, zaden en fruit. De olifanten gebruiken hun slurf om elkaar te begroeten en drukken verschillende emoties uit met hun oren.
Afrikaanse bosolifanten zijn een sleutelsoort in hun leefgebied, wat betekent dat hun aanwezigheid een grote invloed heeft op het milieu en het welzijn van andere dieren die er leven. De olifanten houden hun bos gezond door naar water te graven, bomen te ontwortelen en grote hoeveelheden planten te eten. Al deze handelingen zorgen ervoor dat de vegetatie wordt uitgedund, waardoor er minder concurrentie is om voedingsstoffen en er meer zonlicht op de bosbodem valt. Bovendien helpen bosolifanten de omgeving door de zaden van de planten die ze eten te verspreiden.
Olifanten zijn heel intelligente en sociale dieren, maar worden bedreigd. We moeten ze helpen beschermen.
Wat is de wetenschappelijke naam van de Afrikaanse bosolifant?
De wetenschappelijke naam voor de Afrikaanse bosolifant is Loxodonta cyclotis. Deze naam is in 1900 bedacht door de Duitse zoöloog Paul Matschie, die als eerste stelde dat deze groep een aparte soort was.
Loxodonta komt van de Griekse woorden loxo, wat ‘schuin’ of ‘hellend’ betekent, en donto, wat ‘tand’ betekent, verwijzend naar de slagtanden van de olifant.
Zijn bosolifanten met uitsterven bedreigd?
In 2021 heeft IUCN voor het eerst de Afrikaanse bosolifant als aparte soort beoordeeld en hem als ernstig bedreigd aangemerkt. Volgens de beoordeling is het aantal bosolifanten tussen 1989 en 2020 met meer dan 86% gedaald. Deze afname van de populatie lijkt door te blijven gaan en is waarschijnlijk onomkeerbaar.
Waar leeft de bosolifant?
Afrikaanse bosolifanten leven in de tropische bossen van Afrika ten zuiden van de Sahara, in landen als Kameroen, Gabon, Republiek Congo (Congo-Brazzaville), Centraal-Afrikaanse Republiek, Equatoriaal-Guinea, Ivoorkust, Liberia en Ghana.
Bedreigingen
Bosolifanten worden nog steeds bedreigd door een aantal factoren, waarvan de meeste door mensen worden veroorzaakt.
Illegale handel
Het illegaal stropen van olifanten voor hun ivoren slagtanden is een van de belangrijkste oorzaken van olifantensterfte.
Hoewel de handel in ivoor in veel landen over de hele wereld verboden is, kunnen consumenten nog steeds ivoor kopen in landen als Laos, Myanmar, Thailand en Vietnam, waar de handel legaal blijft. Hoewel alleen bestaand antiek ivoor legaal verhandeld mag worden, blijft de industrie in werkelijkheid olifanten stropen en nieuwe voorraden ivoor verzamelen om aan de vraag te voldoen. Sinds 2008 zijn deze activiteiten zelfs toegenomen, waarbij stropers jaarlijks ongeveer 20.000 Afrikaanse olifanten doden.
De redenen om ivoor te kopen verschillen per consument. Sommigen vinden het spiritueel belangrijk, terwijl anderen het ‘wit goud’ noemen en het gebruiken als symbool van rijkdom en status. Het wordt ook gebruikt voor investeringen, omdat het zeldzamer is dan veel edelmetalen en zijn waarde behoudt.
Verlies van leefgebied
Afrikaanse olifanten hebben veel ruimte nodig om te leven, zodat ze de grote hoeveelheden voedsel kunnen vinden die ze nodig hebben zonder één bepaald gebied te veel te begrazen. Het land dat ze tot hun beschikking hebben, is sinds 1979 echter meer dan gehalveerd. Mensen hebben een groot deel van het land verbouwd voor woningen, landbouw, plantages, transport en mijnbouw.
Het verlies van leefgebied is een belangrijke oorzaak van de huidige afname van de populatie. Het zorgt er ook voor dat de olifantenpopulaties hun aantal moeilijk kunnen herstellen. Met maar een klein deel van het land dat ze vroeger hadden, kan slechts een klein deel van de populatie in stand worden gehouden.
In sommige gebieden hebben beschermingsmaatregelen, zoals regelgeving tegen stroperij en bescherming van gebieden, wel succes gehad. De populaties Afrikaanse bosolifanten zijn de afgelopen jaren gestabiliseerd in Gabon en de Republiek Congo (Congo-Brazzaville).
Conflicten met mensen
Omdat mensen nu zo dicht bij de leefgebieden van bosolifanten wonen, komen mens-dier-conflicten vaker voor. Als bosolifanten in menselijke nederzettingen komen om voedsel te zoeken, vernielen ze vaak gewassen en gebouwen. Hierdoor worden olifanten achtervolgd door arbeiders en landeigenaren die denken dat ze dodelijke maatregelen moeten nemen om hun werk of bezittingen te beschermen.
In sommige gebieden worden er voorlichtingsprogramma's gegeven om mensen te leren hoe ze op een niet-dodelijke manier kunnen voorkomen dat bosolifanten gewassen vernielen.
Trage voortplanting
Afrikaanse savanneolifanten hebben al een trage voortplanting, maar bij de bosolifanten duurt het nog langer om zich voort te planten. Daardoor kunnen ze niet zo snel herstellen van een afname van hun populatie. Het duurt 14 tot 17 jaar voordat een vrouwelijke bosolifant vruchtbaar is, en ze hebben de langste draagtijd van alle zoogdieren (22 tot 24 maanden). Als ze zich voortplanten, krijgen ze meestal maar één kalf per keer, hoewel een tweeling ook mogelijk is.
Veelgestelde vragen
Wat eten bosolifanten?
Afrikaanse bosolifanten eten vooral planten, bladeren, gras, zaden en boomschors. Fruit is hun belangrijkste voedselbron. De dieren komen samen bij drinkplaatsen om te genieten van het mineraalrijke water dat ze nodig hebben om sterk en gezond te blijven.
Zijn bosolifanten herbivoren?
Afrikaanse bosolifanten zijn herbivoren, omdat ze alleen planten eten. De doden wel eens een ander dier, maar meestal is dat om zichzelf te beschermen of vanwege paringsrituelen en hormonen. Sommige gevallen van olifantengeweld laten echter zien dat ze ook door emoties worden gedreven en uit wraak kunnen aanvallen.
Heeft de bosolifant vijanden?
Afrikaanse bosolifanten hebben niet veel vijanden (behalve mensen) omdat ze door hun grootte, kracht en kudde de meeste bedreigingen kunnen afweren. Jongen of zieke olifanten kunnen echter wel een doelwit worden voor hyena's, leeuwen en krokodillen. Deze jagers slagen er echter niet altijd in, omdat olifanten heel goed in staat zijn om hun jongen en zieken te verdedigen.
Als ze worden aangevallen, vormt de kudde een beschermende cirkel rond hun jonge en kwetsbare leden om aanvallen af te weren. De meeste succesvolle aanvallen van roofdieren vinden plaats wanneer een jonge of zieke olifant te ver van de kudde afdwaalt en niet meer kan worden beschermd.
Migreren bosolifanten?
Afrikaanse bosolifanten migreren tijdens de droge maanden naar rivieren en waterbronnen die minder snel opdrogen. Tijdens de afwezigheid van de olifanten heeft de vegetatie in hun thuisregio de tijd om zich te herstellen, wat helpt om hun levensstijl duurzaam te houden.
Hebben alle bosolifanten slagtanden?
Ja, zowel mannetjes als vrouwtjes hebben slagtanden. De slagtanden van mannelijke bosolifanten kunnen tot aan de grond groeien. Door de dichtheid van hun slagtanden in vergelijking met andere soorten zijn ze nog aantrekkelijker voor stropers en beeldhouwers.
Hoeveel bosolifanten zijn er nog ter wereld?
Wetenschappers schatten dat er in het jaar 1800 26 miljoen Afrikaanse bosolifanten waren, maar het totale aantal Afrikaanse olifanten (savanne- en bosolifanten) bedraagt vandaag de dag slechts 415.000.
Omdat bosolifanten in dichte bossen leven, werken traditionele visuele telmethoden niet. In plaats daarvan wordt hun aantal geschat op basis van bodemanalyse, waarbij de dichtheid en verspreiding van olifantenmest wordt gemeten.
Hoe kun je helpen?
Afrikaanse bosolifanten zijn ernstig bedreigd door illegale handel, verlies van leefgebied en conflicten met mensen. De nog resterende populaties zijn in gevaar.
Wil je olifanten helpen beschermen? Zorg dat je geen (souvenirs van) ivoor koopt en dat je safari verantwoord is. Doe geen toeristische activiteiten waarbij het mogelijk is om olifanten aan te raken. Steun ons werk om olifanten te redden en beschermen.