Vissers en reddingswerkers werken samen in Schotland om verstrikte walvissen te redden

De workshop werd georganiseerd door de Scottish Entanglement Alliance (SEA) en ondersteund door de Schotse regering, DEFRA en de International Whaling Commission (IWC). Er waren deelnemers uit kustgemeenschappen over heel Schotland, waaronder Shetland, Western Isles, Clyde en Arbroath.

De training werd geleid door Brian Sharp, hoofd van IFAW's reddingsteam voor zeezoogdieren, en een trainer van IWC die gespecialiseerd is in het bevrijden van grote walvissen. Samen met hulpverleners van British Divers Marine Life Rescue (BDMLR) en andere partners hebben de deelnemers drie dagen lang kennis gedeeld, reddingstechnieken geoefend en contacten gelegd die ooit kunnen helpen om walvissen te redden.

Dit was pas de tweede workshop in zijn soort die ooit in Europa is gehouden.

Waarom verstrikking van walvissen zo'n groot probleem is

Verstrikking in vislijnen en vistuig blijft wereldwijd een van de grootste door de mens veroorzaakte bedreigingen voor walvissen. Dieren kunnen zware verwondingen en infecties oplopen, uitgeput raken, moeite hebben met eten, en in veel gevallen zelfs eraan sterven.

In de Schotse wateren wordt dit probleem steeds ernstiger.

Een onderzoek van SEA uit 2023 schatte dat er elk jaar zo’n 30 dwergvinvissen en 6 bultruggen verstrikt raken in Schots vistuig. Gegevens van het Scottish Marine Animal Stranding Scheme hebben 112 gevallen van verstrikking van walvisachtigen geregistreerd sinds 1992, waarvan bijna de helft in de afgelopen zes tot zeven jaar.

De meest gerapporteerde diersoorten die in Schotse wateren verstrikt raken, zijn reuzenhaaien en dwergvinvissen, gevolgd door bultruggen en lederschildpadden. Er zijn ook verstrikkingen gedocumenteerd bij soorten als orka’s, vinvissen, potvissen, grijze dolfijnen, haringhaaien en gewone spitssnuitdolfijnen.

Naarmate leefgebieden verschuiven en bultruggen steeds dichter bij de Schotse kust voedsel zoeken, komen walvissen steeds vaker in aanraking met vistuig. Daarom is de samenwerking tussen vissersgemeenschappen en reddingsteams belangrijker dan ooit.

Vissers zijn vaak als eerste ter plaatse

Hoewel er gespecialiseerde reddingsapparatuur en veterinaire expertise nodig is om dieren te bevrijden, begint een succesvolle redding vaak bij de mensen die op zee aan het werk zijn. Vissers zijn vaak de eersten die verstrikte dieren opmerken. Hun kennis van de lokale wateren, het vistuig, de weersomstandigheden en het manoeuvreren met een boot kan een cruciale rol spelen bij een veilige en effectieve redding.

“Korvenvissers beschikken al over alle vaardigheden die nodig zijn voor het ontwarren van vistuig bij dieren. Het nuttige aan de training was dat we hen lieten zien hoe ze die vaardigheden op een specifieke manier kunnen inzetten voor het bevrijden van dieren,” aldus Susannah Calderan, SEA-partner en coördinator van het Sinking Rope-project. “Het gaf de deelnemers ook vertrouwen in die vaardigheden en bewustzijn van de risico’s waarmee rekening moet worden gehouden.”

Samenwerking stond centraal tijdens de workshop. “Het was geweldig om te zien hoe vissers, reddingswerkers en biologen samenkwamen om kennis en ervaring te delen, zodat walvissen in levensbedreigende situaties een betere kans krijgen”, zei Sharp. “Elk perspectief is nodig om op deze noodsituaties te reageren.”

Deelnemers deden mee aan groepsdiscussies en oefeningen op het water, zoals het gooien van een grijper, het manoeuvreren van een boot, en het doorknippen van touwen. Hulpverleners van British Divers Marine Life Rescue lieten ook zien hoe getrainde teams een vrij rondzwemmende walvis vastgrijpen tijdens een bevrijdingsoperatie.

Belangrijke kennis delen vanuit alle kanten

Tijdens de workshop wisselden deelnemers praktische kennis uit die ze in de loop der jaren op het water hadden opgedaan – of het nu ging om het navigeren rond vistuig, het besturen van boten in moeilijke omstandigheden of het veilig coördineren tijdens noodsituaties.

Een visser die de workshop bijwoonde, zei dat de kans om bij het gesprek betrokken te worden bijzonder betekenisvol was.

“Hopelijk heb ik het nooit nodig, maar het is heel handig om de kennis te hebben voor het geval dat, en het is ook gewoon fijn om erbij betrokken te zijn,” zei hij. “Te vaak worden wij als vissers niet betrokken, en het kan echt frustrerend zijn om mee te willen doen aan dit soort dingen die ons direct raken, maar de kans is er gewoon niet.”

Hij benadrukte ook hoe de training kansen creëerde voor zowel vissers als hulpverleners om van elkaar te leren.

“Er komen veel elementen kijken bij een succesvolle bevrijding, bijvoorbeeld de uitrusting, boten en expertise. Het was ook goed om te zien dat BDMLR samenwerkt met de vissers, omdat iedereen andere vaardigheden inbrengt,” zei hij. “BDMLR traint regelmatig, maar ze zijn zelden te vinden tussen vissersboten en vistuig. Dit was een geweldige kans voor hen om van ons te leren, en ook voor ons om te ontdekken wat BDMLR te bieden heeft.”

Voorkomen is beter dan genezen

De workshop wordt gehouden op een moment dat partners door heel Schotland blijven experimenteren met praktische maatregelen die het risico op verstrikking van walvissen moeten verminderen, zoals speciale touwen die blijven drijven. Zo worden verstrikkingen geheel voorkomen.

SEA werkt nauw samen met de Schotse kustvisserij om meer inzicht te krijgen in de omvang en oorzaken van verstrikkingen van zeedieren. Ook ontwikkelen ze praktische oplossingen die het risico verminderen en tegelijkertijd duurzame visserij en het levensonderhoud aan de kust ondersteunen.

Dat werk sluit aan bij bredere Schotse en Britse toezeggingen om bijvangst te verminderen en mariene ecosystemen te beschermen. De workshop richtte zich echter vooral op iets eenvoudigers: het opbouwen van vertrouwen, communicatie en gezamenlijk beheer tussen de mensen die het meest verbonden zijn met de zee.

Verschillende vissers gaven aan hoezeer ze de kans waardeerden om samen te werken met collega's uit andere delen van Schotland die ze normaal gesproken niet zouden ontmoeten, en dat Sharp vanuit de Verenigde Staten was overgekomen om de training te leiden.

Wereldwijde expertise wordt lokaal gedeeld

Al meer dan 27 jaar helpt het reddingsprogramma voor zeezoogdieren van IFAW de kennis op het gebied van reddingswerk en de veterinaire zorg voor zeezoogdieren over de hele wereld.

Ons team is gevestigd in Cape Cod, Massachusetts, in de Verenigde Staten – een van de plekken ter wereld met de meeste massa-strandingen van dolfijnen. We hebben daar innovatieve methodes voor redding en diergeneeskundige zorg ontwikkeld, die we nu wereldwijd delen via onze Academy of Rescue and Conservation – opgericht met gulle steun van de Suzanne McGraw Foundation. Tot nu toe heeft IFAW geholpen bij het opleiden van hulpverleners in meer dan 24 landen.

IFAW ondersteunt ook al jarenlang bevrijdingsacties in het Verenigd Koninkrijk, onder meer door in 2008 de eerste training van Britse hulpverleners te sponsoren bij het Center for Coastal Studies in de Verenigde Staten.

De workshop in Schotland zette die langdurige internationale samenwerking voort en versterkte tegelijkertijd een eenvoudig maar krachtig idee: om walvissen te beschermen is het nodig dat mensen met verschillende achtergronden en beroepen met elkaar samenwerken.

Nu verstrikkingen bij walvissen een uitdaging blijven voor kustgemeenschappen over de hele wereld, bieden dit soort samenwerkingsverbanden hoop – niet alleen voor veiligere hulpverlening als er noodsituaties ontstaan, maar ook om die situaties helemaal te voorkomen.