De olifanten van Amboseli: van wie zijn ze eigenlijk?

Bekijk deze recente beelden van het omhangen van radiozenders bij olifanten in Amboseli, en lees  hoe het IFAW met de lokale gemeenschap en andere belanghebbenden samenwerkt om kritische olifantenleefgebieden voor de korte en lange termijn veilig te stellen.

Het is vroeg in de avond en in Amboseli zakt de temperatuur eindelijk naar aangenamere waarden. We zitten in de auto, op de weg vanuit Longinye Swamp in Amboseli Park, te kijken naar een enorme olifantstier die zo’n 500 meter voor ons over de weg loopt. Twee andere voertuigen die voor ons rijden, stoppen ook even om de indrukwekkende reus te bewonderen.

Als we dichterbij komen schat ik dat hij waarschijnlijk ouder is dan 40 jaar. Het lijdt geen twijfel dat hij in musth is – hij verliest druppelsgewijs urine en de doordringende geur die hij verspreidt, is bedwelmend. Hij ziet er wat dreigend uit en van dichtbij is hij intimiderend groot. Dat is waarschijnlijk ook de reden waarom de bezoekers in de andere voertuigen maar even blijven kijken en al snel verder rijden. Dan kuiert hij er plotseling vandoor, richting het struikgewas en Mount Kilimanjaro. Ik blijf achter met mijn gedachten. Ik vraag me af, van wie deze olifant eigenlijk is, en hoe de toekomst er voor hem en zijn soortgenoten zal uitzien.  

Wie heeft er eigenlijk zeggenschap over deze majestueuze olifantstier, en de andere olifanten van Amboseli? Is het acceptabel om alleen het ‘eigendom’ over wilde dieren op te eisen als dat je goed uitkomt? Of is het meer zoals in een huwelijk, waarin je elkaar in voor- en tegenspoed blijft steunen (dat is toch in ieder geval wat bij de huwelijksvoltrekking wordt beloofd)? En mag je bij wilde dieren eigenlijk wel spreken over ‘eigendom’?

De lokale gemeenschappen die deze olifanten zo ruimhartig op hun land dulden, zullen ongetwijfeld zeggen dat ze aan God of aan de Keniaanse regering toebehoren. En dat terwijl deze reuzen meer dan 80% van hun tijd op de groepsranches van de Massaï-gemeenschap en het omringende gebied doorbrengen, op zoek naar voedsel, water, en andere voedingsstoffen, en naar ruimte en potentiële partners. Amboseli National Park alleen is te klein om alle olifanten die in het gebied leven, te bieden wat ze nodig hebben.

De Keniaanse regering, en in het bijzonder de Kenya Wildlife Service (KWS), zullen op hun beurt weer zeggen dat zij slechts het mandaat hebben om uit naam van de Kenianen de fauna in hun land te beschermen en beheren. Dit zou weer betekenen dat de Kenianen de rechtmatige eigenaren zijn van dieren die in de vrije natuur van Kenia leven.

Beheerders van luxe wildresorts of lodges heb ik meerdere keren hun bezoekers horen wijzen op ‘hun’ olifanten, die bij nabijgelegen waterpoelen hun dorst stonden te lessen.

Olifanten in de schaduw van Mount KilimanjaroIntussen steken de ‘olifanten van Amboseli’ via cruciale migratiecorridors regelmatig in beide richtingen de grens tussen Kenia en Tanzania over. Net zoals veel andere olifanten – en trouwens ook mensen – dat in veel landen in Afrika doen. Anders dan de mensen, hebben deze olifanten echter geen visum, paspoort of ID-kaart. Dus rijst de vraag: zijn ze nu van Kenia of van Tanzania? De regering van Tanzania zal waarschijnlijk hetzelfde standpunt innemen als haar buurland – de olifanten op Tanzaniaans grondgebied zijn van Tanzania.

Grote aantallen bezoekers aan wildparken en reservaten – zowel 'locals' als buitenlanders - leggen jarenlang geld opzij om olifanten in hun natuurlijke leefgebied te kunnen zien. Anderen steunen goede doelen die bijdragen aan de bescherming, het behoud en het beheer van olifanten. Moeten wilde dieren, en dus ook olifanten, daarom niet eigenlijk worden beschouwd als werelderfgoed? Kunnen bezoekers en natuurliefhebbers niet ook een eigendomsrecht doen gelden?

In mijn ogen is er niet één persoon of groep die zich exclusief eigenaar mag noemen van wilde dieren. Deze olifanten zijn van de hele wereld. Bovendien brengt bezit ook verantwoordelijkheid met zich mee. Dat betekent dat we allemaal moreel verplicht zijn niet alleen de lusten, maar ook de lasten te dragen: dus niet alleen profiteren van de materiële en niet-materiële voordelen die deze dieren bieden, maar ook zoeken naar manieren om deze voordelen eerlijk met elkaar te delen.

De lokale gemeenschappen betalen een hoge prijs voor het feit dat zij olifanten accepteren op hun land, en het past niet om hun edelmoedigheid maar als vanzelfsprekend te beschouwen. Het is niet meer dan eerlijk en rechtvaardig dat wij deze gemeenschappen steunen bij initiatieven waarmee ze niet alleen hun eigen bestaan verbeteren, maar die eveneens verenigbaar zijn met de bescherming van olifanten. Initiatieven op dit gebied zijn bijvoorbeeld gezamenlijke investeringen in ecotoerisme-initiatieven, ondersteuning van programma's voor wildopzichters vanuit de gemeenschap, een beter beheer van de veestapel, watervoorzieningen, etc. 

Daarnaast hebben wildautoriteiten als de KWS eveneens ondersteuning nodig op uiteenlopende gebieden, variërend van geld voor infrastructuur en onderzoek voor het beheer van olifanten, tot het laten horen van onze stem tegen stropersactiviteiten en de ivoorhandel.

Op dit moment is het, meer dan ooit, belangrijk dat wij als eigenaren van de olifanten meer betrokken zijn, ons actiever en gerichter inzetten voor het voortbestaan van de olifant, en zoeken naar manieren om hun toekomst veilig te stellen. De wereldbevolking blijft groeien, en er blijft steeds minder land over doordat mensen naar gebieden trekken die van oudsher het leefgebied van wilde dieren vormden, of in gebruik waren als weidegrond. Dat betekent niet dat alles al verloren is. Er zijn nog steeds kritische leefgebieden over die onze aandacht hard nodig hebben, en waarvoor direct ingrijpen vereist is. Het is belangrijk dat we deze verspreidingsgebieden en kritische migratiecorridors van wilde dieren veiligstellen. Alleen zo kunnen we de ecologische en genetische verbindingen in stand houden.

Vanuit die gedachte werkt het IFAW samen met de Olgulului Ololarashi Group Ranch, de grootste gemeenschapsranch in Amboseli, aan het veiligstellen van een kritische corridor waarlangs olifanten veilig van Amboseli naar Tanzania kunnen trekken. Het is ons aller plicht om – als ‘eigenaren’ van olifanten en andere wilde dieren – een actieve rol te spelen in het veiligstellen van deze nog overgebleven corridors, in het belang van dieren en mensen.

--JI

Meer informatie over ons werk voor de bescherming van olifanten over de hele wereld is te vinden op onze speciale pagina over dit onderwerp.

Post a comment

Deskundigen

Céline Sissler-Bienvenu, Directeur Frankrijk en Franstalig Afrika
Directeur Frankrijk en Franstalig Afrika
Olifantendeskundige voor het IFAW
Grace Ge Gabriel, Regiodirecteur Azië
Regiodirecteur Azië
James Isiche, Regiodirecteur Oost-Afrika
Regiodirecteur Oost-Afrika
Regiodirecteur Zuidelijk Afrika / Hoofd Programma Olifanten
Regiodirecteur Zuidelijk Afrika / Hoofd Programma Olifanten
Peter Pueschel, Hoofd Programma’s
Hoofd Internationale Milieuverdragen
Vivek Menon, regiodirecteur Zuid-Azië
Regiodirecteur Zuid-Azië