Spotlight Afrika: sociale verstoring – waarom de gevolgen voor olifanten zo ingrijpend zijn

Na de dood van haar voorgangster Amy, werd de 51-jarige Alison in 2005 de nieuwe matriarch van haar familie. De AA-familie vertrouwt op haar kennis om het leven in Amboseli het hoofd te bieden.Zoals velen van u wellicht is opgevallen, is er toenemende internationale media-aandacht voor de zware tijden die Afrikaanse olifanten momenteel doormaken. De ivoorhandel eist een zware en bloedige tol van olifantenpopulaties op het continent.

Met deze urgente problemen in gedachten, lijkt het misschien vreemd dat het IFAW financiële steun geeft aan de Amboseli Trust for Elephants, die onderzoekt hoe de relatief kleine olifantenpopulatie van Amboseli zich herstelt na een droogte van drie jaar geleden.

De olifanten van Amboseli zijn echter bijzonder, en dat zeg ik niet alleen vanuit mijn bevooroordeelde positie: ze zijn de meest intensief bestudeerde populatie ter wereld. Al vier decennia volgt het Olifantenonderzoeksproject van Amboseli de sociale ontwikkeling en geboorten bij de olifanten die in en rond de moerassen van Amboseli leven.

Veel van onze diepgaande kennis van het normale, ongestoorde gedrag van wilde olifanten, hun biologie en onderlinge interactie, is verkregen door het onderzoek dat in Amboseli wordt uitgevoerd. Deze olifanten zijn ontkomen aan massale slachtpartijen door stropers en trekken nog altijd langs traditionele migratieroutes door een 8000 km2 groot ecosysteem, dat olifantenpopulaties in West Kilimanjaro, de Chyulu Hills en Tsavo met elkaar verbindt. Deze dieren zijn de meest bekende voorbeelden van hoe olifanten zich gedragen wanneer ze vrijwel niet door mensen worden gestoord.

AmboseliDe ontwikkeling van olifanten verloopt langzaam. Met een maximale levensverwachting van meer dan 70 jaar worden ze ongeveer in het zelfde tempo volwassen als mensen. ‘Dwaze pubers’ die schijngevechten uitvoeren en wilde capriolen uithalen rond het onderzoeksvoertuig, ontwikkelen zich tot jonge volwassen van in de twintig, die graag bij de ‘groten’ willen horen. Oudere volwassenen zijn rustiger en zelfverzekerder en dit zelfvertrouwen groeit verder met het klimmen der jaren.

Recent onderzoek in het noorden van Kenia laat zien welke dramatische effecten stropersactiviteiten kunnen hebben op de leeftijdsopbouw van een populatie. In Samburu hebben stropers ervoor gezorgd dat de levensverwachting van de mannetjes gedaald is tot slechts 19 jaar en bij de vrouwtjes naar 21 jaar. Vóór de droogte van 2009 en zonder sterfgevallen door toedoen van stropers of door andere menselijke activiteiten, kon een mannetje in Amboseli wel 40 jaar oud worden en was de levensverwachting voor de vrouwtjes ruim 50 jaar.

De gevolgen van de verliezen die zich in Samburu voordoen en van de verliezen die in Amboseli zijn geleden als gevolg van de droogte, laten zich op grote schaal voelen.

De olifanten van Amboseli zijn een cruciale ‘referentiepopulatie’. Ze vormen een overvloedige informatiebron die een belangrijk vergelijkingsinstrument vormt voor wetenschappers in Samburu en elders in de wereld. Voor 2009 werden de meeste olifantenfamilies in Amboseli geleid door vrouwtjes van in de vijftig, zestig of zeventig. Tijdens de verwoestende droogte kwamen al deze ‘oude dames’ op twee na om. De helft van alle families verloren hun aanvoerende vrouwtje, de matriarch - vertrouwde bekenden van het project, die al zo’n 30 tot 35 jaar werden gevolgd. Een aantal van deze families verloor maar liefst zeven volwassen vrouwtjes en meerdere kalveren.

Olifanten Amboseli Als we naar de toekomst van de olifanten kijken, moeten we verder kijken dan alleen de cijfers. Het is niet alleen belangrijk hoeveel olifanten er overblijven, maar ook hoe veerkrachtig die overgebleven dieren zijn en hoe hun gedrag kan veranderen als gevolg van het verlies van hun leiders. De olifantensamenleving is complex; individuele dieren leren gedurende lange tijd van familie en vrienden over de regels van vriendschap, dominantie en voortplanting. Oudere olifanten van beide geslachten onthouden dingen waarvan de jongere leden van de kudden kunnen profiteren, bijvoorbeeld waar er water of goed voedsel te vinden is, wat vooral in zware tijden van belang is. Juist deze dieren zijn vaak een geliefd doelwit van stropers, aangezien oudere olifanten de grootste slagtanden hebben.

Door te bestuderen hoe de olifantenfamilies van Amboseli zich na de droogte van 2009 herstellen, kunnen we beter voorspellen wat de gevolgen op het gebied van voortplanting en gedrag zullen zijn voor populaties als die van Samburu, waar de verliezen zo groot zijn geweest. Sommige families in Samburu worden nu geleid door vrouwtjes die nog maar tieners zijn. Het verlies van ervaren leiders zou van invloed kunnen zijn op waar families naartoe gaan en met welke andere olifanten ze tijd doorbrengen. Dit kan grote gevolgen hebben voor de hele populatie. Zo kan het betekenen dat olifanten bepaalde veilige gebieden ‘vergeten’ en in andere samenkomen, waarmee de invloed die ze op hun leefgebied uitoefenen, verandert.

De veiligheid en vrijheid van olifanten is een langetermijninvestering. Hier in Amboseli doet de ATE dat al 40 jaar. We leren nog altijd bij en blijven investeren in een toekomst voor Amboseli en de olifanten die er leven. En daarmee helpen we collega’s elders om hetzelfde te doen voor populaties in andere gebieden.

--VF

Ga voor meer informatie over ons werk voor de bescherming van olifanten naar onze speciale pagina over dit onderwerp.

Post a comment

Deskundigen

Céline Sissler-Bienvenu, Directeur Frankrijk en Franstalig Afrika
Directeur Frankrijk en Franstalig Afrika
Olifantendeskundige voor het IFAW
Grace Ge Gabriel, Regiodirecteur Azië
Regiodirecteur Azië
James Isiche, Regiodirecteur Oost-Afrika
Regiodirecteur Oost-Afrika
Regiodirecteur Zuidelijk Afrika / Hoofd Programma Olifanten
Regiodirecteur Zuidelijk Afrika / Hoofd Programma Olifanten
Peter Pueschel, Hoofd Programma’s
Hoofd Internationale Milieuverdragen
Vivek Menon, regiodirecteur Zuid-Azië
Regiodirecteur Zuid-Azië