Adoptiedrama’s in Amboseli

Elfrida aan het hoofd van de EA-familie, met haar ‘tweeling’ in haar kielzog Vandaag typ ik zo zachtjes mogelijk. Terwijl ik bezig ben in mijn tent in het onderzoekskamp, staat namelijk een deel van de EA-familie op niet meer dan zo’n 20 meter afstand te eten. Allemaal zien ze er dik en gezond uit, net als de rest van de olifantenpopulatie in Amboseli. Allemaal dankzij de overvloedige regens. Eluai, Eltonin en Estefan zijn net bezig een soort klimplant naar beneden te trekken die zich langs de palmbomen omhoog heeft geslingerd. Ze rollen de lange slierten op als spaghetti voordat ze ze in hun bek stoppen. De olifanten hebben hier al een tijdje niet gefoerageerd, en vooral Estefan lijkt niet te kunnen wachten tot ze het groen in haar bek heeft.

Onze babyboom gaat onverminderd voort; sinds 12 oktober 2011 hebben we al 181 geboorten gedocumenteerd. En voordat de geboortegolf zijn einde nadert, zullen er nog meer kalfjes bij komen; een aantal vrouwtjes is hoogzwanger, en er zijn verschillende jonge vrouwtjes die hun eerste kalf nog moeten krijgen. We hebben to nu toe slechts vier sterfgevallen genoteerd onder de nieuwgeborenen. Alle vier vonden ze kort na de geboorte plaats en waren ze hoogstwaarschijnlijk toe te schrijven aan aangeboren afwijkingen.

Intussen hebben we er onze handen vol aan om al deze jonge kalfjes in de gaten te houden. Veel zijn er inmiddels zes maanden of ouder, en ze doen niets liever dan in groepjes samen spelen. De GB-familie telt bijvoorbeeld op dit moment al 12 kalfjes. Twaalf! En spelen doen ze eigenlijk de hele tijd, behalve als ze bij hun moeder drinken of slapen. En zelfs als een kalfje uitgeput in slaap valt, is de kans groot dat er binnen de kortste keren één of meerdere ‘speelkameraadjes’ over hem of haar heen buitelen. Soms is de enige plek waar een kalfje wat rust kan vinden onder zijn moeder, die de onophoudelijke stoorzenders op afstand kan houden.

Elfrida's kalf en het geadopteerde olifantje, met als onderschrift De ‘tweeling’

Deze ‘speelgroepen’ lopen onbekommerd en zelfverzekerd rond, onder de waakzame (en soms ook bezorgde!) blik van allomoeders. Als de familie wat verder uiteen is gewaaierd, kunnen zogende kalfjes een behoorlijk eind van hun moeder verwijderd raken, en het komt regelmatig voor dat een vrouwtje meerdere kleine olifantjes bij zich heeft, waarvan er maar één van haarzelf is. Ik keek er dus niet meteen van op toen ik Elfrida voor het eerst met twee kalfjes op sleeptouw zag, waarvan er één net iets groter was dan het andere. Waar wij als onderzoeksteam met zijn allen wél van opkeken, was toen we zagen dat Elfrida allebei de kalfjes zoogde. Zoiets gebeurt wel eens als een grootmoeder de nakomelingen van haar dochter zoogt naast die van haar zelf, maar dit extra kalfje is absoluut geen kleindochter.

Waar is ze vandaan gekomen?! We kennen de EA’s goed, en alle geboorten binnen deze familie zijn goed gedocumenteerd. Babyolifantjes komen niet zomaar uit de lucht vallen, al lijkt het daar de afgelopen maanden soms wel op! Elfrida’s dochter werd geboren in november, en dit nieuwe kalfje is iets kleiner en jonger, en het is zeker geen familielid. Ze is duidelijk geadopteerd door Elfrida – een kalfje van deze leeftijd zou nooit zonder moedermelk kunnen overleven.

De adoptie is zeer tegen de zin van Elfrida’s eigen jonge kalf, een vrouwtje dat afgelopen november is geboren. Vrouwtjesolifanten kunnen namelijk slechts een bepaalde hoeveelheid melk produceren. En in de loop der jaren heeft het onderzoeksteam van Amboseli verschillende sterfgevallen onder kalfjes opgetekend als gevolg van het feit dat oudere broertjes of zusjes na de geboorte van jongere kalfjes bij hun moeder bleven drinken. Ook gebeurde het soms dat moeders hun kalfjes heel kort op elkaar kregen en de oudere broertjes of zusjes nog niet zonder de melk van hun moeder konden overleven. Welke van de kalfjes in leven bleef, hing in deze gevallen af van de voorkeur van de moeder voor welk kalfje bij haar dronk, of van welk van beide kalfjes het meest vasthoudend was. We hebben echter nog nooit eerder een dergelijk conflict zien ontstaan door een adoptie.

De uitkomst van zo’n conflict ligt niet vast; er is een tweeling die wel met succes is grootgebracht. Deze tweeling telt inmiddels 32 jaar en is in de bloei van zijn leven. Estella beviel in juni 1980 van Eclipse en Equinox. Passend genoeg waren zij het 100e en 101ste kalfje dat door Cynthia tijdens de geboortegolf van 1979-80 werd gedocumenteerd. Saillant detail voor ons huidige verhaal is dat ook deze tweeling tot de EA-familie behoorde. Bij Estella’s tweeling was Equinox als mannetje dominant; hij gaf zijn zus geen kans om te drinken en reageerde steeds heel agressief als ze het toch probeerde. Maar olifanten zijn slimme dieren en de kleine Eclipse bedacht haar eigen strategie. Ze speelde met haar broertje tot hij uitgeput was, en ze allebei gingen liggen voor een dutje. Zodra ze zeker wist dat hij sliep, kwam ze zelf weer overeind om stiekem bij haar moeder haar portie melk te drinken.

ElfridaTwins1980; Elfrida zorgde al voor haar broertje en zusje, de tweeling Equinox en Eclipse, toen ze nog maar tien jaar oud was".

Op dit moment is nog niet duidelijk welk kalfje dominant is; er is zeker sprake van enige agressie tussen de twee, maar we moeten meer tijd met de familie doorbrengen om een beter beeld te krijgen van hoe vaak het voorkomt en hoe Elfrida erop reageert. Het verhaal zou best eens goed af kunnen lopen; Elfrida is met haar 42 jaar een ervaren moeder. Ze was zelf nog een jong vrouwtje toen haar moeder de tweeling kreeg en ze hielp Estella met veel toewijding bij de verzorging van het tweetal. Nog bemoedigender is het om te weten dat dit de tijd van overvloed in Amboseli is, waarin er ruim voldoende voedsel beschikbaar is. Elfrida zelf ziet er in ieder geval dik en gezond uit!

Maar toch – waar is dat extra olifantje nu vandaan gekomen? De EA’s gebruiken het centrale deel van Amboseli, en dat is ook één van de redenen waarom we ze zo goed kennen. Als ze zich in het park bevinden, vormen de palmbossen het middelpunt van hun leefgebied. De OB-familie gebruikt hetzelfde gebied en kortgeleden merkten we op dat Oprah haar kalfje had verloren, een vrouwtje dat in januari was geboren. Ik had ze de dag voordat het kalfje verdween nog gezien, en alle vijf de jonge olifantjes van de familie zagen er gezond en tevreden uit. Zou dit mysterieuze kalfje misschien Oprah’s kalfje zijn? We weten dat er af en toe kalveren worden ontvoerd, iets wat we grotendeels toeschrijven aan dominantie. We hebben echter nog nooit gezien dat een familie een ontvoerd kalfje bij zich hield; gewoonlijk worden de slachtoffers al snel teruggegeven of teruggehaald. Elfrida is veel ouder dan alle vrouwtjes in de OB-familie, en de EA-familie is groter. Zij zouden zich bij elke ontmoeting tussen de twee groepen dominant opstellen.

Het definitieve antwoord zullen we waarschijnlijk alleen krijgen via genetische informatie; als deze 'extra' babyolifant in leven blijft, nemen we mestmonsters om haar DNA te analyseren, zodat we kunnen vaststellen bij welke familie ze hoort. Het is ongelooflijk, maar na tientallen jaren onderzoek slagen de olifanten er nog altijd in ons te verrassen. Er gebeuren voortdurend nieuwe dingen – soms dramatisch, soms minder dramatisch. Eén ding is duidelijk: er is nog heel veel te leren over deze intelligente, flexibele dieren.

--VF

Post a comment

Deskundigen

Olifantendeskundige voor het IFAW
Grace Ge Gabriel, Regiodirecteur Azië
Regiodirecteur Azië
James Isiche, Regiodirecteur Oost-Afrika
Regiodirecteur Oost-Afrika
Regiodirecteur Zuidelijk Afrika / Hoofd Programma Olifanten
Regiodirecteur Zuidelijk Afrika / Hoofd Programma Olifanten
Peter Pueschel, Hoofd Programma’s
Hoofd Internationale Milieuverdragen
Vivek Menon, regiodirecteur Zuid-Azië
Regiodirecteur Zuid-Azië