Inzicht in de oorzaken van geluidshinder op zee

De drie grootste bronnen van geluidsoverlast op zee zijn schepen, bodemonderzoek naar olie en gas, en militaire sonar.

Schepen
Er varen constant grote internationale vrachtschepen, supertankers en cruiseschepen, waarvan de motoren, schroeven, generatoren en lagers geluid produceren.

Het probleem met deze geluiden is, dat de frequentie ervan voornamelijk in het bereik van 20 tot 300 Hz ligt, hetzelfde bereik als van de geluiden die veel soorten walvissen produceren. Daardoor wordt het moeilijker voor ze om te communiceren en, wat nog gevaarlijker is, de geluiden van schepen te onderscheiden van natuurlijke geluiden. Het gevolg is vaak, dat de dieren in botsing kunnen komen met schepen. Voor noordkapers in alle zeeën is dat een van de belangrijkste doodsoorzaken.

Scheepsgeluiden, vooral als die de vorm aannemen van constant gedreun, kunnen ook een oorzaak zijn waarom sommige walvissen hun leefgebied verlaten. Het probleem is het grootst in kustgebieden en in de buurt van drukke havens.

Geluidoverlast door bodemonderzoek en olie- en gaswinning
De olie- en gasindustrie brengt ononderbroken harde geluiden voort, die afkomstig zijn van seismisch onderzoek, de aanleg en demontage van pijpleidingen en boorplatforms, en booractiviteiten. Dit is vooral een groot probleem in de Golf van Mexico, voor de kust van Californië, in de Perzische Golf, in de Noordzee, en langs de Braziliaanse kust.

  • Bodemonderzoek

Met zogenoemde ‘airgun arrays’ – in serie opgestelde luchtkanonnen – worden olie- en gasvelden onder de zeebodem opgespoord. Daarbij worden schokgolven met ongelooflijk harde knallen op geologische structuren afgevuurd. Deze geluiden behoren tot de meest krachtige die door menselijke activiteiten op zee worden geproduceerd. De extreem harde knallen, die om de 10 tot 60 seconden klinken en dagenlang, soms zelfs maandenlang aanhouden, kunnen tot gevolg hebben dat walvissen hun leefgebied ontvluchten.

  • Boringen en olie- en gaswinning

De geluiden die door booractiviteiten en olie- en gaswinning worden geproduceerd zijn dan misschien niet zo luid als die van de ‘airgun arrays’, maar ze duren nog veel langer. Na verloop van tijd kunnen ook deze geluiden ervoor zorgen dat walvissen en andere zeediersoorten hun natuurlijk leefgebied verlaten.

  • Militaire sonar

Ook militaire sonarsystemen waarmee onderzeeërs op grote afstand kunnen worden gedetecteerd, produceren bijzonder krachtige geluiden onder water.

Deze systemen zenden hoog-energetische geluidsgolven uit waarvan de weerkaatsing wordt opgevangen, met als doel het lokaliseren van vijandelijke aanvals- en verdedigingswapens. Met deze hoogfrequente (hoger dan 10kHz) systemen kunnen geluidgolven over een afstand van duizenden meters worden uitgezonden.

Deze geluiden zijn zo krachtig, dat ze soms hele groepen walvissen en dolfijnen het strand opdrijven die aan de aanslag op hun gehoor proberen te ontkomen. De geluiden kunnen ook het vermogen om te communiceren en te foerageren verstoren en tijdelijk gehoorverlies en blijvende weefselschade bij walvissen veroorzaken. Hierdoor worden veel zeezoogdieren gedwongen hun eigen vertrouwde wateren te verlaten.

De sonarsystemen uit de tijd van de Koude Oorlog waren minder gevaarlijk, want die werden vooral in diepere wateren ingezet. Maar in de tegenwoordige sonarsystemen zijn niet alleen nieuwe en meer krachtige technologieën verwerkt, ze worden ook regelmatig getest in ondiepe kustwateren, waar juist veel met uitsterven bedreigde walvissen en andere zeedieren leven.

Visserijbedrijven als herriemakers
Niet alle door mensen geproduceerde geluiden onder water zijn slecht.

Om te voorkomen dat walvissen, dolfijnen en bruinvissen in visgerei verstrikt raken, maken sommige visserijbedrijven gebruik van zogenaamde pingers, apparaten die onder water geluid maken om dieren die te dicht bij visnetten in de buurt komen, af te schrikken.

Met deze nieuwe techniek zijn al enkele opmerkelijke successen geboekt. Zo is het aan het gebruik van pingers te danken, dat in de Golf van Maine tegenwoordig veel minder bruinvissen in netten verstrikt raken dan vroeger.
Maar ook al brengen pingers geluiden voort die bedoeld zijn om walvissen helpen, we moeten wel zorgvuldig op het gebruik ervan toezien, want ze mogen walvissen nooit schaden of verjagen uit wateren die voor hen van levensbelang zijn.