98,7% mens – een kennismaking met de chimpansees in Uganda

Ngamba Chimps

Na een verblijf van een maand in Rwanda, waar ik kinderen lesgaf in fotografie, kreeg ik de unieke kans om vier dagen op dit eiland door te brengen.

Ik reisde naar het eiland in opdracht van het IFAW, één van de grondleggers en nog altijd partner van het opvangcentrum voor chimpansees. Mijn opdracht: verslag doen over het centrum.

Na een tocht van 45 minuten met een klein bootje vanuit Entebbe stapte ik aan wal. Meteen viel me het doordringende gezang van vogels op. Ik kwam er al snel achter dat het eiland niet alleen onderdak biedt aan de chimpansees, maar ook aan duizenden wevervogels, zilverreigers, varanen, vliegende honden, otters, visarenden en een grote verscheidenheid aan andere kleine dieren.

Op het eiland verblijft ook een toegewijd team van medewerkers, die de chimpansees te eten geven, het terrein schoonhouden, bezoekers voorlichting geven over het werk dat het centrum doet, en zorg dragen voor het welzijn van de chimpansees.

Innocent Ampeire, één van de meest ervaren verzorgers van Ngamba, was de eerste die me verwelkomde. Ze droeg een opvallend t-shirt met de tekst ‘98.7 % chimp’ (‘98,7 procent chimpansee’). Zij liet me kennismaken met de buitengewone microkosmos van Ngamba Island.

Met het gezang van de vogels om me heen, het geroep en geschreeuw van de chimpansees op de achtergrond, en de schoonheid van het omringende Lake Victoria; overal waar ik keek, had ik het gevoel dat ik in een klein stukje paradijs op aarde beland was.

Het Ngamba Island Chimpanzee Sanctuary werd in 1998 opgericht als opvangplaats voor in beslag genomen chimpansees voor wie een terugkeer naar het wild niet mogelijk was. Het eiland heeft een oppervlakte van zo’n 40 hectare, waarvan 39 hectare bebost is.

Van het niet beboste deel is de helft in gebruik voor het kamp waarin medewerkers en onderzoekers verblijven. De andere helft, tussen het bos en het uitkijkplatform, wordt gebruikt om de chimpansees overdag te voederen. De chimpansees brengen het grootste gedeelte van hun dag door in het bos, maar komen uit zichzelf meerdere keren per dag naar het voederterrein om te eten. Het voedsel dat het bos voortbrengt is namelijk niet voldoende om zo’n grote groep chimpansees te voeden.

De meeste chimpansees komen ook ‘s avonds terug om te eten. Via een lange ren kunnen ze naar binnen in speciale verblijven, waar voor elk dier een eigen hangmat klaar hangt. Hierin maken ze zelf met stro een bed voor de nacht.

Ik heb veel tijd doorgebracht met de chimpansees van Ngamba, om ze te observeren en te fotograferen. Na verloop van dagen kwam ik steeds meer te weten over hun persoonlijke geschiedenis. En ik raakte steeds meer gefascineerd door hoe sterk ze onderling van elkaar verschillen, niet alleen in fysiek opzicht, maar ook qua persoonlijkheid.

Innocent en de andere oppassers kennen de chimpansees inmiddels heel goed, en praten over ze als goede vrienden.

Ik hoorde ze dingen zeggen als ‘Medina lijkt vandaag wat neerslachtig’, of ‘Zag je hoe een van de anderen probeerde het knuffeldekentje van Baron te stelen?’. Daarna volgde dan steevast een uitgebreid gesprek over de chimpansee in kwestie. Ook noteren ze aan het eind van elke dag in een logboek informatie over het gedrag van de dieren, en wat ze hebben meegemaakt.

Ik vond die gesprekjes over de chimpansees enorm boeiend. Ik begon de verhalen over de individuele dieren te lezen, en vragen over ze te stellen.

Chimpansees onderhouden nauwe familiebanden. Een scheiding van de moeder op zeer jonge leeftijd – zoals de meeste chimpansees in Ngamba hebben meegemaakt – laat dan ook diepe emotionele littekens na. Sommige verhalen die ik te horen kreeg, waren echt hartverscheurend.

Neem bijvoorbeeld Baron, die in het bos een oude lap vond en die nu als troostdekentje overal mee naartoe sjouwt. Hij werd bij zijn moeder weggehaald en een jaar lang in een houten kooi gehouden, samen met een broertje, dat later overleed. Een andere chimpansee, Ndyakira, werd als zuigeling in beslag genomen van illegale handelaren in Uganda. Ze was eerst naar Rusland gebracht, en vervolgens naar Uganda, waar de smokkelaars werden betrapt. Toen ze werd gevonden, was ze ondervoed en getraumatiseerd.

Toen chimpanseevrouwtje Medina aankwam op Ngamba Island, bleek dat haar hoektanden waren verwijderd, en haar voortanden eruit geslagen. Ze was ondervoed en haar buik was opgezet. De oppassers vermoedden dat ze wormen had.

Na behandeling herstelde ze goed, en inmiddels is ze veranderd in een vriendelijke chimpansee met een groot hart. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van de pijnlijke verhalen die ik tijdens mijn bezoek heb gehoord.

Veel van de chimpansees op Ngamba hebben bij aankomst moeite om te integreren in de groep, lijden aan depressies of kampen met gedragsproblemen. Desondanks zijn ze er bijna allemaal in geslaagd zich aan te passen en doen ze het goed. 

Bij het horen van hun verhalen, en het zien van het prachtige, prettige leven dat ze nu op het eiland leiden, realiseerde ik me hoe bijzonder dit opvangcentrum eigenlijk is. En hoe belangrijk het is dat er in de wereld dit soort plaatsen zijn.

Chimpanseepopulaties worden bedreigd door verlies van leefgebied, de jacht en ziekten. Er zijn in de wereld nog maar weinig plaatsen over waar onze nauwste verwant uit het dierenrijk in vrede kan leven. Daarom voel ik me bevoorrecht dat ik de kans heb gekregen om dit bijzondere plekje op aarde vast te leggen.

--JC

Post a comment

Deskundigen

Senior adviseur beleidsontwikkeling
Senior adviseur beleidsontwikkeling
Faye Cuevas, Esq.
Senior Vice President
Jan Hannah
Projectleider Northern Dogs