Handelsverboden zijn effectief zolang ze niet worden gesaboteerd

As ingredients in TraditionalMedicijnen op basis van tijgerbotten en neushoornhoorn, onderdeel van de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCG), vertegenwoordigden in de jaren tachtig een groot deel van de Chinese export.

29 mei 1993 bracht verlichting voor de moeilijke situatie waarin de tijgers en de neushoorns verkeerden.

Die dag kondigde de Chinese Staatsraad een verbod af op de handel in tijgerbotten en neushoornhoorn. Het verbod werd ingesteld als reactie op CITES-richtlijnen (Conventie inzake de Internationale Handel in Bedreigde Uitheemse Dieren en Planten) en dreigende internationale economische sancties.

Met de instelling van het verbod werden de import en export van tijgerbotten en neushoornhoorn en hiervan afgeleide producten illegaal. Geneesmiddelen en kunstvoorwerpen gemaakt uit deze grondstoffen mochten niet langer worden verkocht, gekocht, vervoerd of verzonden. Ook producten waarvan werd beweerd dat ze tijgerbotten of neushoornhoorn bevatten, vielen onder het verbod.

Medicijnen op basis van tijgerbotten en neushoornhoorn, onderdeel van de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCG), vertegenwoordigden in de jaren tachtig een groot deel van de Chinese export. Tussen 1990 en 1992 exporteerde China 27 miljoen stuks producten van tijgerbotten naar 26 landen in de wereld.

Na de afkondiging van het verbod, schrapte de Chinese regering tijgerbotten en neushoornhoorn uit de officiële handboeken en de TCG-lesstof op scholen. Daarnaast werden voorlichtingscampagnes gehouden en werd er gezocht naar alternatieven ter vervanging van producten afkomstig van deze bedreigde diersoorten als ingrediënt in geneesmiddelen. Consumenten werden bewust gemaakt van hun wettelijke en morele verplichtingen ten opzichte van bedreigde diersoorten.

Naarmate het besef groeide dat het voorschrijven van producten van bedreigde soorten het imago van de TCG schaadt en uitbreiding naar internationale markten in de weg staat, hebben TCG-gemeenschappen in China en daarbuiten het gebruik van tijgerbotten en neushoornhoorn gestaakt. Een onderzoek door TRAFFIC in 2006 toonde aan, dat van de 518 TCG-verkooppunten in China, slechts 2,5% beweerde tijgerbotten in voorraad te hebben.

Met het verbod van 1993 werd de uitdijende handel in lichaamsdelen en producten van deze ernstig bedreigde diersoorten een halt toegeroepen en zag het er voor die dieren even wat rooskleuriger uit. In combinatie met strenge handhaving zorgde het handelsverbod ervoor dat de populaties Amoertijgers in het Russische Verre Oosten zich konden herstellen en stabiliseren. Nog vele jaren na de instelling van het verbod waren er in de leefgebieden van de soorten in Afrika en Azië geen problemen met stropersactiviteiten. 

De afgelopen vijf tot zes jaar neemt de dreiging van stropersactiviteiten in de leefgebieden van zowel tijgers als neushoorns echter weer sterk toe. Hun voortbestaan komt daarmee opnieuw in gevaar.

In twee gerenommeerde tijgerreservaten in India bleken plotseling alle tijgers te zijn verdwenen. Voor het eerst sinds vele jaren hebben stropers het voorzien op Indiase eenhoornige neushoorns. In Vietnam doodden stropers in 2011 de laatst overgebleven Javaanse neushoorn van het land. In datzelfde jaar verklaarde de IUCN (International Union for Conservation of Nature) de westelijke zwarte neushoorn officieel uitgestorven. In Zuid-Afrika, waar 73% van alle wilde neushoorns in de wereld leeft, liep het aantal illegaal gedode neushoorns in hoog tempo op, van 13 in 2007 naar 1004 in 2013.

Misschien vraagt u zich af of dit komt doordat het handelsverbod zijn kracht om tijgers en neushoorns te beschermen heeft verloren. Het antwoord is ‘nee’.

Integendeel. Het probleem is dat de handelsverboden actief worden gesaboteerd door machten en mensen die profiteren van de commerciële handel in wilde dieren.

Zij creëren en misbruiken mazen in de wet om de effectiviteit van handelsverboden te ondermijnen. En daarmee wakkeren ze stropersactiviteiten en de vraag naar lichaamsdelen en producten van tijgers en neushoorns aan.  

Ondanks de instelling van het verbod eenentwintig jaar geleden, hebben zich in China grote industriële tijgerfarms ontwikkeld, met als enig doel het fokken van tijgers om de handel in lichaamsdelen en producten van de dieren te voeden. Onder druk van zakenlieden met commerciële belangen in deze ‘tijgerfarms’ hebben de autoriteiten vergunningen afgegeven, waarmee ze stilzwijgend goedkeuring hebben verleend aan de commerciële handel in lichaamsdelen en producten van tijgers. 

Voorstanders beweren dat tijgerfarms bijdragen aan het behoud van de soort en aan de verbetering van de volksgezondheid, maar onderzoek van het FAW heeft aangetoond dat de farms in hoog tempo tijgers fokken, grote hoeveelheden karkassen opslaan, en in sommige gevallen zelfs producten van tijgerbotten verkopen.

Het kost maar 15 dollar om een tijger in het wild te doden, terwijl het maar liefst 7.000 dollar kost om een tijger in gevangenschap groot te brengen tot hij kan worden verhandeld.

Het fokken van tijgers voor handelsdoeleinden heeft de vrijwel uitgedoofde interesse vanuit de markt in tijgerlichaamsdelen weer aangewakkerd. Het gevolg is dat ook in het wild weer meer tijgers worden gedood door stropers. Het kost maar 15 dollar om een tijger in het wild te doden, terwijl het maar liefst 7.000 dollar kost om een tijger in gevangenschap groot te brengen tot hij kan worden verhandeld. Die hoge winstmarge vormt een sterke stimulans voor stropers. Omdat het aan de botten en producten niet te zien is of het om een gefokte of een wilde tijger gaat, levert de tijgerfokkerij enorme problemen op voor handhavers. Het is een koud kunstje om producten van wilde tijgers ‘wit te wassen’ via de legale markt.

Officiële documenten die door het Bureau voor Milieuonderzoek EIA werden verzameld, laten zien dat in de afgelopen vier jaar, alleen al één taxidermist in China toestemming kreeg om meer dan 40 tijgers te verwerken, waarbij het bij 19 van de dieren ook ging om karkassen en botten.

Hoewel de internationale commerciële handel in neushoornhoorn verboden is onder CITES, staat Zuid-Afrika buitenlanders toe om neushoorns te schieten en de hoorns als jachttrofee mee naar huis te nemen. Criminele bendes maken handig gebruik van deze uitzondering, en zetten zelfs Thaise en Vietnamese prostituees in die zich voordoen als jagers op groot wild om valse vergunningen voor de trofeejacht in de wacht te slepen. Zo kunnen hoorns van illegaal geschoten neushoorns zonder problemen het land uit worden gesmokkeld.

Marktonderzoek in China laat zien dat gezondheid niet langer de belangrijkste drijfveer is achter de vraag naar lichaamsdelen en producten van wilde dieren. Geld wordt een steeds belangrijkere, zo niet de belangrijkste, drijfveer achter de handel. Zelfs de vraag naar lichaamsdelen van tijgers en neushoorns die van oudsher gewild waren voor medicinale toepassingen, wordt nu steeds meer gestuurd door consumenten die op zoek zijn naar ‘beleggingen’ die alleen maar in waarde zullen stijgen naarmate de soort het moment van uitsterven nadert.

Een ander triest voorbeeld van ondermijning van het handelsverbod zijn de herhaaldelijke ‘eenmalige ivoorverkopen’ waarvoor onder CITES toestemming is verleend. Zowel uit Afrika als uit Azië komen bewijzen dat deze verkopen geleid hebben tot grijze markten, verwarring onder consumenten, een toenemende vraag naar ivoor en een opleving van de illegale jacht op olifanten. 

Handelsverboden brengen de vraag omlaag, omdat de meeste consumenten zich gewoon aan de wet houden. Maatregelen om de vraag van onwetende of ongehoorzame consumenten te verlagen, zorgen ervoor dat het positieve effect van handelsverboden ook op lange termijn aanhoudt. 

Het opnieuw aanwakkeren en stimuleren van de vraag ondermijnt deze verboden, en brengt de soorten die met deze verboden moeten worden beschermd in gevaar. Dit is precies wat er is gebeurd met de handelsverboden die een voorzichtig herstel van de populaties wilde tijgers, neushoorns en olifanten teweeg hebben gebracht.

Dat verboden op de handel in lichaamsdelen en producten van wilde olifanten, neushoorns en tijgers effectief zijn geweest, staat als een paal boven water. En dat zouden ze zijn gebleven als de uitstervende vraag niet weer zou zijn opgerakeld en gestimuleerd door het ontstaan van grijze markten. Hierdoor zijn consumenten in verwarring gebracht, is handhaving moeilijker geworden en zijn er wegen geopend voor criminelen en beleggers die een slaatje willen slaan uit het uitsterven van diersoorten.

Het is inmiddels 21 jaar geleden dat de Chinese Staatsraad een verbod instelde op de handel in tijgerbotten en neushoornhoorn. Een periode waaruit we belangrijke lessen kunnen trekken.

Een handelsverbod werkt alleen als we blijven werken aan het terugdringen van de vraag. Maar de belangrijkste conclusie is wel dat de vraag nooit zal afnemen zo lang deze actief wordt gestimuleerd!

Om het voortbestaan van wilde tijgers, neushoorns en olifanten veilig te stellen, zijn er niet alleen handelsverboden nodig, maar moeten we ook alle obstakels uit de weg ruimen die de effectiviteit van dergelijke verboden ondermijnen.

--GGG

Kijk voor meer informatie over manieren waarop het IFAW strijd levert tegen de illegale handel in wilde dieren op onze speciale pagina over dit onderwerp.

Post a comment

Deskundigen

Dr. Maria (Masha) N. Vorontsova, Regiodirecteur Rusland en GOS
Regiodirecteur Rusland en GOS
Grace Ge Gabriel, Regiodirecteur Azië
Regiodirecteur Azië
Peter Pueschel, Hoofd Programma’s
Hoofd Internationale Milieuverdragen
Vivek Menon, regiodirecteur Zuid-Azië
Regiodirecteur Zuid-Azië