In gesprek met IFAW's neushoornexpert op Wereldneushoorndag

Neushoorns in Solio Game Reserve, Kenia

Dr. Joseph Okori maakte eerder dit jaar de overstap naar het IFAW om leiding te gaan geven aan ons Landscape Conservation Programme en ons regiokantoor voor Zuidelijk Afrika. Daar geeft hij geeft sturing aan ons werk voor de bescherming van olifanten, neushoorns, leeuwen en andere wilde dieren in Afrika. Dat doen we door kritische landschappen te beschermen, mens-dierconflicten te verlichten en via ecologisch duurzame ontwikkelingsprojecten voor gemeenschappen. 

Voor zijn komst naar het IFAW leidde dr. Okori het internationale programma voor bescherming van neushoorns en had hij namens het Wereldnatuurfonds (WWF) een leidende rol binnen transcontinentale Afrikaans-Aziatische partnerschappen voor bescherming van neushoorns en olifanten. Ter ere van Wereldneushoorndag had ik een gesprek met hem.

V: Waarom hebt u ervoor gekozen om u als dierenarts te specialiseren in neushoorns?

Ik gaf het in het filmpje al aan. Ik vind neushoorns zulke fantastische, indrukwekkende dieren dat ze direct bovenaan mijn lijstje stonden toen ik besloot dat ik me als wildlifedierenarts op één specifieke soort wilde gaan richten. Neushoorns zijn uniek in de dierenwereld. Hoe kun je nu niet onder de indruk raken van hun enorme afmetingen, hun prehistorische uitstraling, met die ‘pantserplaten’ op hun lijf en die opvallende hoorns?

Ik heb de meeste ervaring met de zwarte en witte neushoorns die in Afrika leven. Zwarte neushoorns kunnen wel rond de 1350 kilo wegen en een schouderhoogte bereiken van 1.80 m. Witte neushoorns zijn veel groter - met een schouderhoogte van 1.50 tot 1.80 m en een gewicht van 3500 kg. Dat we ze 'wit’ en ‘zwart’ noemen, is eigenlijk heel verwarrend. ‘Wit’ komt van het Afrikaanse ‘weit’, wat ‘breed’ betekent en verwijst naar de brede, vierkante lippen van de soort, die geschikt zijn om kort gras mee te plukken. Ze zijn grijs van kleur. De zwarte neushoorn is eveneens grijs, maar heeft een meer puntige lip, die perfect is aangepast voor het eten van twijgen, struiken en bosjes.

Bij alle neushoornsoorten zijn de vrouwtjes zachtaardige, zorgzame moeders. Mannetjes zijn bijzonder territoriaal en kunnen agressief zijn als ze gevaar zien. Maar, vergeleken met buffels en nijlpaarden, zijn neushoorns veel voorspelbaarder. De enige echte natuurlijke vijand die de neushoorn in het wild te vrezen heeft, is de mens. Dat is voor mij een belangrijke reden waarom ik de neushoorn wil beschermen. Niet alleen de hele soort, die bedreigd wordt, maar ook individuele dieren.

V: We weten dat neushoornpopulaties dramatisch in omvang zijn afgenomen. Kan de soort zich nog wel herstellen?

Ja, dat denk ik wel. Deze dieren lopen al 30 of 40 miljoen jaar op onze aarde rond. Ze zijn het op één na grootste landzoogdier: alleen olifanten zijn nog groter. Alle vijf de neushoornsoorten zijn in gevaar - de witte, de zwarte, de Indische, de Sumatraanse en de Javaanse - maar het zijn sterke, veerkrachtige dieren. In Azië zijn de Javaanse en de Sumatraanse neushoorn ‘ernstig bedreigd’. In Afrika doet de Zuidelijke witte neushoorn, waarvan ooit werd gedacht dat hij was uitgestorven, het tegenwoordig goed in beschermde reservaten. Deze soort heeft nu het predicaat ‘gevoelig’. De andere ondersoort, de Noordelijke witte neushoorn, is helaas in het wild uitgestorven. Er zijn nog slechts een paar individuele exemplaren over, die in gevangenschap in een reservaat in Kenia leven. Door samen te werken, kunnen we ervoor zorgen dat er neushoorns blijven rondlopen op de graslanden, de savannes en in de tropische bossen van Afrika, Noord-India, Zuid-Nepal, Indonesië en Vietnam.

V: Denkt u dat hoe we neushoorns nu en in de toekomst beschermen, ook gevolgen heeft voor het voortbestaan van de mens?

Ja, absoluut. Vanuit puur egoïstisch oogpunt bezien, is de bescherming van neushoorns cruciaal voor het economisch belang van mensen en voor de algehele gezondheid van de biosfeer van onze planeet, waarvan alle dieren, en ook mensen, voor hun voortbestaan afhankelijk zijn.

Neushoorns zijn een enorme toeristische trekpleister, waarvan lokale gemeenschappen en beschermingsinitiatieven de financiële vruchten plukken. Neushoorns zijn bekend als vlaggenschipsoort of paraplusoort. Het is een direct herkenbaar en ‘charismatisch’ dier dat door het IFAW en andere natuurbeschermings- en dierenwelzijnsorganisaties kan worden gebruikt om geld in te zamelen. Dat geld wordt vervolgens niet alleen gebruikt voor de bescherming van neushoorns, maar voor de bescherming van alle soorten die naast de neushoorn leven, en het landschap dat ze met elkaar delen.

Vanuit ecologisch oogpunt maakt alles wat leeft, deel uit van een complex en onderling afhankelijk netwerk, dat we de biosfeer noemen. De biosfeer van de aarde is op zijn beurt weer opgebouwd uit ontelbare ecosystemen, die worden gevormd door planten en dieren en hun fysieke leefgebieden. Niemand weet precies hoe het uitsterven van één organisme - bijvoorbeeld een neushoornsoort - van invloed is op de andere soorten die tot het zelfde ecosysteem behoren. Wat we wel weten, is dat het verdwijnen van één enkele soort een kettingreactie in gang kan zetten die vele andere soorten raakt. Het wegvallen van de neushoorn kan verandering brengen in de ecologische processen, en de mix van soorten binnen een samenleving van wilde dieren beïnvloeden. Andersom geldt dat wanneer neushoorns worden beschermd, veel andere soorten daarvan meeprofiteren - niet alleen zoogdieren, maar ook vogels, reptielen, vissen, insecten en planten.

Filosofisch gezien, en vanuit het oogpunt van menselijke ethiek, esthetiek en ons rentmeesterschap over het leven op aarde, vind ik dat elk individueel dier telt. Elk dier heeft intrinsieke waarde en elke soort is op zichzelf van belang.

V: Wat kunnen we doen om neushoorns voor uitsterven te behoeden?

Stroperij en verlies van leefgebieden vormen de grootste bedreiging voor het voortbestaan van neushoorns overal in de wereld. Als we deze twee gevaren onder controle kunnen krijgen, dan denk ik dat de neushoorn zich kan herstellen. Het zal niet gemakkelijk zijn, maar met de juiste middelen en de politieke wil, moet het mogelijk zijn.

Stroperij is het meest directe gevaar. Geraffineerde stropers maken gebruik van geavanceerde technologie. Ze werken met helikopters, nachtkijkers, verdovingsgeweren en geluidsdempers om neushoorns in reservaten te doden, zonder te worden opgemerkt door patrouillerende opzichters. Het is belangrijk dat de frequentie en efficiëntie van dit soort patrouilles worden verbeterd. Ook hogere straffen voor stropers kunnen helpen. En uiteraard geldt: als er geen vraag was naar neushoornhoorn, waarvoor deze dieren worden gedood, dan zou het stropen vanzelf stoppen. Het IFAW en andere ngo's proberen met uiteenlopende initiatieven elke schakel in de keten van de illegale handel in wilde dieren te bestrijden - bij de bron, onderweg en bij de eindgebruiker.

Andere maatregelen die bijdragen aan een betere bescherming van de neushoorn zijn: oprukkende menselijke activiteiten in neushoornleefgebieden tegenhouden, beschermde gebieden instellen en uitbreiden, en neushoorns verplaatsen naar veiliger leefgebieden, zoals het IFAW doet in Manas National Park in India. Tot slot kan stimulering van duurzaam, verantwoord toerisme ervoor zorgen dat er meer geld beschikbaar komt voor de bescherming van neushoorns in de verschillende leefgebieden, op zowel nationaal als lokaal niveau. Het voorbestaan van de neushoorn is, zoals bij alle wilde dieren en hun leefgebieden, uiteindelijk afhankelijk van wat wij mensen doen om ze te beschermen - nu en in de toekomst. 

--CP

Post a comment

Deskundigen

Vice President, Hoofd Internationale Activiteiten en Programma's
President en Algemeen Directeur
Beth Allgood, Directeur Verenigde Staten
Directeur Verenigde Staten
Senior adviseur beleidsontwikkeling
Senior adviseur beleidsontwikkeling
Dr. Joseph Okori
Regiodirecteur Zuidelijk Afrika en Hoofd Programma Natuurbehoud
Faye Cuevas, Esq.
Senior Vice President
Grace Ge Gabriel, Regiodirecteur Azië
Regiodirecteur Azië
Vicepresident Natuurbehoud en Dierenwelzijn
Vicepresident Natuurbehoud en Dierenwelzijn
Kelvin Alie, Vice-president IFAW, Hoofd Programma Dierenwelzijn en Natuu
Vice-president IFAW
Patrick Ramage, Hoofd Programma Oceaanbescherming
Hoofd Programma Oceaanbescherming
Rikkert Reijnen, Hoofd Programma Wildlife Crime
Hoofd Programma Wildlife Crime