Zwarte Neushoorn
Leer meer over onze campagnes
Classificatie:
Populatie Wereldwijd
Beschrijving En Natuurlijke Geschiedenis
Fysieke beschrijvingNeushoorns danken hun naam aan hun meest opvallende uiterlijke kenmerk, de enkele of dubbele hoorn op de punt van de neus.
Van de vijf voorkomende neushoornsoorten hebben de witte (Ceratotherium simum) en de zwarte (Diceros bicornis) neushoorn in Afrika, en de Sumatraanse neushoorn (Dicerorhinus sumatrensis) twee hoorns achter elkaar, terwijl de Indische (Rhinoceros unicornis) en de Javaanse neushoorn (Dicerorhinus sondaicus) er maar één hebben.
Bij de zwarte neushoorn is de langere voorste hoorn 0,5 tot 1,3 meter lang. Neushoorns zijn massief gebouwde dieren met een grote kop, een korte nek, brede borst, dikke huid, en korte, stevige poten. Elke poot heeft drie tenen, die een klaverbladvormige pootafdruk achterlaten.
De zwarte neushoorn is in werkelijkheid grijs, hoewel de kleur varieert van geelbruin tot donkerbruin, afhankelijk van de kleur van de bodem waarop hij leeft. Volwassen mannetjes en vrouwtjes zijn ongeveer even groot, wegen 800 tot 1.350 kilo en hebben een schouderhoogte van 1,4 tot 1,7 meter.
De bovenlip van de zwarte neushoorn is een puntig "grijporgaan" waarmee hij takken kan vastgrijpen – en waaraan hij ook de bijnaam "puntlipneushoorn" dankt.
Neushoorns kunnen slecht zien, maar prima horen en uitstekend ruiken. Bij de mannetjes dalen de testikels niet, zoals bij de meeste zoogdieren, in het scrotum in, en de vrouwtjes hebben één paar tepels tussen de achterpoten.
Kalveren wegen bij de geboorte ongeveer 40 kilo en hebben een rozige tint die naarmate ze ouder worden overgaat in grijs.
Natuurlijke geschiedenis
Er zijn vier ondersoorten van de
zwarte neushoorn; de zuidelijke zwarte neushoorn (D.b. minor), de
zuidwestelijke zwarte neushoorn (D.b. bicornis), de oostelijke zwarte
neushoorn (D.b. michaeli) en de westelijke zwarte neushoorn (D.b.
longipes).
In vroeger tijden leefden de vier ondersoorten verspreid
in Afrika in het hele gebied ten zuiden van de Sahara, met uitzondering van de
tropische bossen van het Congobekken.
Tegenwoordig is hun
verspreidingsgebied enorm verkleind als gevolg van de jacht en het verlies van
leefgebieden, en leven er nog slechts kleine afzonderlijke groepjes dieren
binnen beschermde wildreservaten en particuliere parken.
De zwarte
neushoorn heeft geen snijtanden en hoektanden. In plaats daarvan gebruikt hij de
bovenlip om houtachtige planten, en een aantal niet-grassen en vruchten vast te
grijpen.
Zwarte neushoorns hebben vrijwel dagelijks water nodig, maar
kunnen tot wel vijf dagen achtereen zonder een bezoek aan de waterpoel. Ze
worden vaak aangetroffen in waterpoelen, waar ze in de modder rollen om zich te
beschermen tegen stekende insecten.
Volwassen zwarte neushoornmannetjes
leven gewoonlijk solitair, behalve tijdens de paartijd, en vrouwtjes worden
eveneens gewoonlijk alleen aangetroffen, met uitzondering van moeders met
kalveren. Volwassen dieren van beide seksen kunnen echter gedurende korte
perioden een partner opzoeken om mee te paren of grotere groepen vormen.
Volwassen mannetjes leveren agressieve gevechten met elkaar om bronstige
vrouwtjes. Van alle zoogdieren hebben zwarte neushoorns de grootste sterftekans
bij gevechten met soortgenoten.
Vrouwelijke zwarte neushoorns zijn
geslachtsrijp als ze vier tot zeven jaar oud zijn. Mannetjes zijn met zeven tot
acht jaar geslachtsrijp, maar bereiken pas een dominante status als ze de
tienjarige leeftijd naderen.
Elke twee tot vier jaar wordt er één kalf
geboren, hoewel de tussentijd tussen twee geboorten soms ook slechts 22 maanden
bedraagt. De meeste kalveren worden in het droge seizoen geboren, en gezoogd
totdat ze ongeveer een jaar oud zijn. Ze worden door de moeder verjaagd als ze
tussen de twee en drie jaar oud zijn, kort voor de geboorte van haar volgende
kalf.
Huidige Status Van De Soort
StatusDe zwarte neushoorn staat als ernstig bedreigd op de rode lijst van de International Union for the Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN).
De soort is eveneens opgenomen in Bijlage I van de Conventie inzake de Internationale Handel in Bedreigde Uitheemse Dieren en Planten (CITES), waardoor de import of export van producten van de zwarte neushoorn illegaal is. De zwarte neushoorn geniet bovendien bescherming onder nationale wildbeschermingswetten, hoewel de controle op de naleving niet in alle landen waar het dier voorkomt even effectief is.
Gevaren die de soort bedreigen
In het verleden werd de zwarte
neushoorn bejaagd door kolonisten en jagers op groot wild, waardoor hun
aantallen in de koloniale tijd terugliepen.
Van 1970 tot in de jaren '90
vielen zwarte neushoorns massaal ten prooi aan stropers, en liep het aantal snel
terug van naar schatting 100.000 dieren tot minder dan 3.000.
Bescherming
onder CITES in de jaren '70 bleek niet afdoende resultaat te hebben en het
aantal exemplaren bleef afnemen. Hoorns werden op de zwarte markt doorverkocht
naar Arabische landen (met name Noord-Jemen), waar ze werden bewerkt tot
dolkheften, die door mannen werden gedragen als statussymbool.
Ook Azië
vormde een belangrijke zwarte markt voor neushoornhoorns – hier werden de hoorns
vermalen om als ingrediënt te dienen in traditionele geneesmiddelen. Hoewel het
nog steeds illegaal is zwarte neushoorns te doden, blijven stropers de dieren
doden om aan de vraag vanuit de markt voor traditionele geneesmiddelen en
decoratieve Arabische dolkheften te kunnen voldoen. De voortdurende armoede in
Afrika heeft de illegale handel in neushoornhoorns opgestuwd, en
overheidsinstanties die verantwoordelijk zijn voor de bescherming van wilde
dieren beschikken niet of nauwelijks over de benodigde middelen om deze handel
te stoppen.
In tijden van burgerlijke onrust neemt het stropen toe, en
Angola, Tsjaad, Mozambique, Somalië, Soedan en andere Afrikaanse landen zijn in
de afgelopen 30 jaar betrokken geweest bij burgeroorlogen. In combinatie met de
politieke situatie en armoede hebben corruptie, onwetendheid en de
beschikbaarheid van wapens (uit burgeroorlogen) verstrekkende negatieve gevolgen
gehad voor neushoornpopulaties.
Op dit moment leven vrijwel alle zwarte
neushoornpopulaties in kleine, afgeschermde gebieden die door bewapende mensen
worden bewaakt. Het handhaven van een dergelijk beschermingsniveau is kostbaar;
veel parken zijn afhankelijk van inkomsten uit het toerisme om hun activiteiten
te financieren. Maatregelen die zijn genomen om de stropersactiviteiten aan
banden te leggen, zijn onder meer
de inzet van dorpelingen uit de omgeving, die op die manier rechtstreeks van de
beschermingsmaatregelen profiteren (in de vorm van werkgelegenheid of
ecotoerisme), het opzetten van educatieve programma's, het inhuren van extra
bewakers, en het verplaatsen van individuele neushoorns naar veiliger gebieden.
Meer controversiële maatregelen die zijn genomen zijn onder meer het
zonder pardon neerschieten van stropers en het verwijderen van de hoorns bij
dieren waardoor zij hun waarde voor de markt verliezen.
Sommige
zogenaamde "Wise-Use" (verstandig
gebruik) groepen stellen voor om de bescherming van wilde dieren (waaronder ook
neushoorns) te bekostigen door de trofeejacht op mannetjes, de verkoop van
individuele dieren via de markt, en het oogsten van neushoornhoorns voor
beperkte legale handel, toe te staan. Zolang echter de waarde van neushoorns en
andere wilde dieren in geld wordt uitgedrukt, zal dit vrijwel zeker tot gevolg
hebben dat de illegale jacht en handel kunnen blijven floreren.
In
bepaalde gebieden zijn de neushoornpopulaties zeer klein, waardoor op lange
termijn genetische problemen kunnen ontstaan. In weer andere gebieden vormt
overbevolking door de mens een potentiële bedreiging voor toch al kleine
populaties.
Volgens de
laatst gehouden telling (1998) leven in Afrika nog ongeveer 2.600 zwarte
neushoorns. De populaties vertonen sinds midden jaren '90 een lichte groei,
dankzij het feit dat de bescherming in Zuid-Afrika is
verbeterd.
Internationale handel
Opgenomen in CITES-bijlage I,
die internationale handel verbiedt.
Auteur En Bronnen
BronnenCITES. 2001. Diceros bicornis. www.cites.org
IUCN. 2001. The 2000 IUCN Red List of Threatened Species. http://www.redlist.org.
WWF. Black rhinoceros. www.panda.org.
WCMC and WWF International. October 1999. Black rhinoceros threatened species account. www.panda.org.
Owen-Smith, N. and J. Berger. 2001. Rhinoceroses. Pg 477-481 In MacDonald, D. (Ed). The New Encyclopedia of Mammals. Oxford University Press, Oxfordshire, UK.
;)
| |||||
 |
