Afrikaanse olifant

 

Leer meer over onze campagnes

Classificatie:

Populatie Wereldwijd

Beschrijving En Natuurlijke Geschiedenis

Fysieke beschrijving
De Afrikaanse olifant is het grootste landdier op aarde. Er zijn uiterlijke verschillen tussen de mannetjes en vrouwtjes (in grootte en lichaamsbouw) – zo ligt bij de mannetjes de schouderhoogte rond de 3 meter en het gewicht tussen de 5.000 en 6.000 kilo, terwijl dit bij de vrouwtjes rond respectievelijk 2,5 meter en 3.000 tot 3.500 kilo ligt.

Hun dikke, grijze of bruingrijze huid is spaarzaam behaard met zowel stugge als zachte, gevoelige haren. Om hun kwetsbare huid te beschermen tegen zonnebrand en insectenbeten, rollen olifanten door stof en modder, of werpen ze dit met hun slurf over zich heen. De Afrikaanse olifant is groter dan de Aziatische olifant en heeft grotere, waaiervormige oren, met een spanwijdte tot wel 1,5 meter. Afrikaanse olifanten hebben een holle rug, en zowel de mannetjes als de vrouwtjes hebben slagtanden (uitgegroeide bovenste snijtanden). De slurf blijft gedurende het hele leven van het dier groeien en is daardoor bij de oudere dieren het grootst. Olifanten gebruiken hun slurf voor het verzamelen en vervoeren van voedsel, en als wapen.

Net als de Aziatische olifant, gebruikt de Afrikaanse olifant zijn slurf (uitgegroeide neus en bovenlip) om mee te ruiken, te eten, te communiceren, voorwerpen vast te pakken, te baden en te drinken (ze drinken echter niet via de slurf; ze zuigen water op en spuiten dit vervolgens in hun bek). Afrikaanse olifanten hebben twee vingervormige uitsteeksels aan het eind van de slurf (Aziatische olifanten hebben er maar één) om gemakkelijker voorwerpen te kunnen vastpakken.

Afrikaanse dwergolifanten leven in de laaggelegen bosgebieden en planten zich ook voort met de grotere soort die langs de bosrand voorkomt. Dwergolifanten zijn ongeveer 2,4 tot 2,8 meter groot en wegen 1.800 tot 3.200 kilo. Ze hebben rechte, naar beneden wijzende slagtanden en de vorm van de oren is meer ovaal.

Natuurlijke geschiedenis
In het verleden bevolkten Afrikaanse olifanten de gebieden ten zuiden van de Sahara, hoewel ze nu – door aantasting van hun leefgebieden door de mens en uitbreiding van landbouwgronden - nog slechts voorkomen in bossen, wouden en savannegebieden in parken en reservaten. Ze leven samen in complex georganiseerde, rondtrekkende matriarchale groepen van acht of tien tot vijftien aan elkaar verwante dieren, onder leiding van een dominant vrouwtje (koe).

Elke vier tot negen jaar wordt er één kalf (tweelingen zijn bijzonder zeldzaam) geboren, na de langste draagtijd van alle zoogdieren op aarde – ongeveer 22 maanden. Kalveren wegen 79 tot 113 kilo en kunnen al enkele uren na de geboorte bij de moeder drinken, uit de melkklieren tussen haar voorpoten. Kalveren drinken tot hun derde jaar bij hun moeder, maar blijven van haar afhankelijk tot ze acht of tien jaar oud zijn.

Koeien en vrouwelijke kalveren blijven hun hele leven bij elkaar, terwijl mannetjes de kudde verlaten zodra zij de puberteit (12 tot 14 jaar) bereiken. Familiegroepen zijn hechte kuddes die bestaan uit verwante families die altijd vrij dicht bij elkaar in de buurt blijven, en soms korte tijd samen clans vormen van 200 of meer dieren.

De mannetjes (bullen) leven alleen of in kleine groepen vrijgezellen. Net als bij de vrouwtjes, kunnen ook in deze groepen de onderlinge machtsverhoudingen complex zijn. Als de mannetjes bronstig worden ("musth" genoemd) stijgt het testosteronniveau en worden de dieren agressief. Andere tekenen van de musth zijn afscheiding die uit een klier op de slaap bij de ogen loopt en urine die langs de poten druppelt.

Bij olifanten zijn reukvermogen en gehoor sterk ontwikkeld. Recent onderzoek wijst erop dat de dieren gebruik maken van infrageluid om over grote afstanden met elkaar te communiceren. Het dieet bestaat uit gras, scheuten, boomknoppen, struiken, schors, en, als de gelegenheid zich voordoet, groente en fruit. Daarnaast hebben ze per dag 115 tot 190 liter water nodig. Afrikaanse olifanten worden gemiddeld 60 tot 70 jaar oud.

Terug naar boven

Huidige Status Van De Soort

Status
De Afrikaanse olifant heeft onder de Amerikaanse Endangered Species Act (ESA) en op de rode lijst van de International Union for the Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN) de status bedreigd. De soort is vermeld in Bijlage I van de Conventie inzake de Internationale Handel in Bedreigde Uitheemse Dieren en Planten (CITES), met uitzondering van populaties in landen (Zimbabwe, Botswana en Namibië) waar ze zijn overgeheveld naar Bijlage II.

Gevaren die de soort bedreigen  
Afrikaanse olifanten worden bedreigd door stropers en verlies van leefgebieden. Hun slagtanden worden gebruikt in sieraden, pianotoetsen, hanko (de traditionele naamstempels die in Japan voor officiële documenten gebruikt worden) en andere voorwerpen. Huiden en andere lichaamsdelen spelen in de handel een bescheiden rol; olifantenvlees wordt gegeten door lokale bewoners, en het dier is een felbegeerde trofee onder jagers op groot wild.

Jarenlang vormde de intensieve ivoorstroperij een ernstig gevaar voor het voortbestaan van de Afrikaanse olifant als soort, en veel landen zagen hun olifantenpopulaties dan ook sterk afnemen. Tussen 1979 en 1989 slonk volgens schattingen de populatie van deze soort van 1,2 miljoen tot 600.000 exemplaren. In 1989 werd de handel in ivoor verboden, en dankzij maatregelen voor een beter beheer en effectieve bestrijding van de stropers namen de populaties in sommige landen weer toe.

De discussie over de noodzaak en het succes van het verbod op de ivoorhandel blijft echter tot vandaag de dag voortduren. Sommige landen, waaronder Zuid-Afrika, Zimbabwe, Botswana en Namibië, slaagden erin hun olifantenpopulaties beter te beheren en beweerden dat zij door de in omvang toegenomen populaties kampten met meer schade aan de oogst, lagere inkomsten uit de jacht, en meer conflicten tussen olifanten en de lokale bevolking. Dit leidde tot een voorstel om de Afrikaanse olifanten in Zimbabwe, Botswana en Namibië van CITES-bijlage I naar bijlage II te verplaatsen, en op die manier een beheerste handel in olifanten en hun lichaamsdelen toe te staan. Na een aantal aanpassingen werden de voorstellen goedgekeurd, waarmee Botswana, Namibië en Zimbabwe toestemming kregen om per land vastgestelde hoeveelheden ivoor aan Japan te verkopen. Voorstanders van het plan beweren dat het geld dat de verkoop oplevert, ten goede kan komen aan de lokale bevolking, beschermingsprogramma's voor wilde dieren en zelfs voor de financiering van overheidsuitgaven.

Critici menen echter, dat elke vorm van handel in ivoor zal leiden tot hervatting van de stropersactiviteiten en een afname van olifantenpopulaties. Bovendien kan de illegale ivoorhandel gemakkelijker onder de dekmantel van de legale markt opereren.

Omdat olifanten zijn ingesloten binnen parken en reservaten, worden sommige kuddes te groot voor het beperkte gebied waarin ze leven. In het verleden werden er daarom olifanten afgemaakt of vanuit overbegraasde gebieden naar andere locaties overgebracht, maar in de toekomst zal het gebruik van anticonceptie mogelijk als goed alternatief kunnen worden ingezet.

Internationale handel
De belangrijkste afzetmarkten voor ivoor waren in het verleden Europa, Noord-Amerika, Japan, Hongkong, Singapore en India. Tegenwoordig vindt er alleen nog legale handel met Japan plaats.

Terug naar boven

Auteur En Bronnen

Bronnen
Anonymous. 2001. Elephant, Loxodonta africana.
http://www.nature-wildlife.com/eletxt.htm

CITES. 2001. Loxodonta africana. http://www.cites.org.

Corn, M.L. and S.R. Fletcher. 1997. African elephant issues: CITES and CAMPFIRE. Congressional Research Service Report for Congress.
http://www.ncseonline.org/NLE/CRSreports/Biodiversity/biodv-16.cfm

IUCN. 2001. The 2000 IUCN Red List of Threatened Species—Loxodonta africana.
http://www.redlist.org.

Oakland Zoo. 2001. African elephant.
http://www.oaklandzoo.org/atoz/azeleph.html